HARAYA

Pilak (Para sa Aking Ika-25 Kaarawan)

2011-12-22T04:35:00.000-08:00

Pilak
(Para sa Aking Ika-25 Kaarawan)

Sa ilang ay may munting pilak...
nahahamugan sa gitna ng dawag...
nalalamigan sa ulang tumatagtak...
at sa hamon ng hangi'y naduduwag...

May munting pilak at siya'y umiiyak...
kinukumutan ang gabi ng banaag...
ang langit sa kanya'y hirap...
at ang diwa'y nauupusan ng galak...

Biglang kuminang ang pilak...
bumulaga sa gitna ng liwanag...
inakyat pati ang ulap...
at ano ang masasabi ng mga alitaptap?

Hinawan ang landas...
inilawan ang bukas...
inabot ang pangarap...
nilangoy ang dagat...

at anong sabi ng ginto?
anong wika ng tanso?
ngayong ang pilak ay nagagalak...
patuloy at walang puknat sa pagsulak...

25 limang taon na...
hinubog ng panahon...
hinulma ng pagkakataon...
binago ng dalawampu't limang taon...

2011-11-02T00:33:00.000-07:00

Sa Hangganan ng Langit…
Papel na isinakatuparan ng M.A.T -Filipino I para sa Antropolinggwistika, Sikolinggwistika at Sosyolinggwistika ng Wika

I.Tikatik Ng Ulan ( Unang Bugso ng Paglalakbay)

Ginising ako ng unang text, ng pangalawa, ng pangatlo. Hanggang sa binasa ko ang sunud-sunod na mensaheng naggigitgitan sa aking cellphone.
“Chard, asan ka na?”
Nagtext si Ardie. Maghihintay daw siya sa terminal ng YBL. Ngayon ang araw ng aming pananaliksik at pangangalap ng kaalaman hinggil sa Wikang Bagobo. Ngayon ang kinasasabikang araw na matagal nang pinagpalanuhan at pinagpulungan ng M.A.T Filipino.
Makulimlim ang bati ng umaga, ni hindi nagpakita si haring araw upang salubungin ang magandang umagang hindi lamang ako ang nasasabik ngunit pati na rin ang aking mga kaklase. Nauna pa akong dumating sa terminal ng bus, akala ko’y nandoon na si Ardie. Wala pa pala siya, wala pa pala ang pinakamaingay na nilalang sa balat ng lupa. Manaka-naka ang buhos ng tao sa terminal ganun din ang bugso ng ulan. Pagkatapos ng ilang minutong pagkakaupo ay naaninag ko si Ardie. Nagmamadali siya, ewan kung sino ang nagpapabilis ng kanyang ikinikilos ng umagang yaon. Siguro ang mga kasamahan naming naghihintay na sa Isulan at marahil kami na lamang ang kulang para makaalis na papuntang “Langgal.”
Habang naroon kami sa loob ng bus ay iniisip ko ang gumigitaw-gitaw na larawan ng “Langgal” sa aking utak. Naglalaro ang lugar na ito sa aking guniguni. Marahil ang lugar na ito ay isang paraiso, tahanan ng mga taong may ginintuang kalooban at Manobong payapang naninirahan sa patag…Oo, sa patag na lugar na aming pagtatanungan ng mga kaalamang bayan, ng mga kaalaman hinggil sa kanilang wika, ng mga kaalamang hinggil sa kanilang buhay, ng mga kaalamang hinggil sa kanilang kultura.
Maitim ang kalangitan at bumubuhos ang luha ng ulap nang umagang yaon. Patak-patak na dumadampi ito sa bintana ng bus. Dumadampi, dumidikit at nahuhulog ang bawat butil ng luha ng ulap. Pinagmasadan ko yaon. Tiyak magiging masaya ang aming pahglalakbay dahil umuulan. Magiging maganda ito dahil hindi masusunog ang aming mga balat, hindi maluluto ang aming mga pisngi, hindi kami kakain ng mga alikabok dahil nga umuulan.
“Sir, Ardie, asan na kayo? Kasama ba kayo ni Sir Richard?”
Kanina pa naghihintay ang aming mga kasamahan. Naroon na silang lahat at handa ng makipagsapalaran patungong “Langgal”, patungong paraiso, ang tanging kulang na lamang ay si Sir Dardo, ang aming guro. Dadaanan na lamang daw siya sa Bagumbayan. Dadaanan na lamang daw siya sapagkat kararating niya lamang mula Cebu.
Nang Kami’y makarating, bumili ng sapote, cellophane at kung anu-ano pang pwedeng panakip sa katawan ang aming mga kasamahan upang hindi mabasa ng ulan. Kanya-kanya kami ng istilo upang hindi kami lamigin sa paglalakbay. Handa na ang skylab na magdadala sa amin sa pusod ng Manobo. Habang kami’y sabik na makaalis, hindi maiiwasan ang mga katawa-tawang bagay na aming ginawa, lalo na si Ardie sa kanyang pagsakay sa skylab (unang subok pa lamang kasi niya)
Wala akong panakip o panangga ng ulan. Handa na kami sa kakaibang paglalayag sa bituka ng bundok, sakay ng isang kakaibang bagay, ang skylab.
II. Skylab: Sasakyan ni Kamatayan (Ikalawang Bugso ng Paglalakbay)

Dalawang beses pa lamang akong nakasakay ng skylab. Pangatlo ito. Ang pangalawang pagsakay ko ng skylab ay nasa sampung metro lamang ang layo. Nagdadalawang isip ako ngayong ikatlo kong pagsakay dahil hindi ko alam ang layo ng babagtasin, ang daang tatahakin at kung ilang lubak at bato ang pipidpirin. Handa na kami. Balot na balot ang iba, ang iba’y kapit na kapit sa kanyang katabi, ang iba naman ay maligayang-maligaya.
Sa una’y hindi masakit ang iyong binti natutuwa ka sa bawat umpog ng daan at sa bawat baku nito ay maliligayahan ka. Masaya ang unang pakiramdam, maluwalhati ang takbo nito. Langhap mo ang simoy ng hangin. Mula sa terminal ng “Langgal” patungong palengke ng Isulan hanggang sa lumusot kami sa medyo mahabang tulay na may karupukan at kalumaan na.
Parati akong nagtatanong kung nasa Bagumbayan na kami. Espesyal kasi ang pangalang ito sa aking pandinig at para bagang may malaking puwang ito sa aking puso. Palinga-linga ako habang binabasa ang karatula, mga palatandaan na kami’y nasa Bagumbayan na. Mga mahahabang damo, makakating tubo,
malalawak na sakahan, mga karaniwang tahanan ang bumungad sa amin sa bayang ito. May kasalatan sa materyal na pangangailangan ang mga tao rito.
Sa di-kalayuan ay nag-aabang sa kanto si Ginoong Dardo. Tanaw namin ang kanyang pananabik at sa kanyang mga mata ay nakita ko ang simula ng isang makabuluhang biyahe.
Wala mismong kaba sa aming paglalakbay sa Bagumbayan ngunit nang kami’y paakyat na sa dalisdis ng bundok para kaming nakasilip ng mga eksena sa “Avatar.” Matatayog ang mga bundok, malawak ang mga burol na sumasalamin sa mayaman nilang paligid. Sa muli, wala muna kaming kaba dahil maayos at konkreto pa ang daan hanggang sa Tukitok.
Hinahalikan ng mga hamog ang kabundukan na siya namang sinasalubong namin. Malamig ang hangin...napakalamig ang bawat dampi nito (dahilan upang sumakit ang aking tiyan) para kang dinuduyan sa gitna ng kagubatan. Pakiramdam ko’y nakarating na ako sa langit, wala kang maaaninag sa bandang kanan dahil nababalutan ito ng mapuputing hamog at mga kristal na tikatik ng ulan. Nagsimula na kaming mangamba. Madulas ang daan, makitid at makipot, baku-bako, malaki ang mga batong naglipana sa daraanan, lubak-lubak. Kahit anong oras maaari kaming mamatay, maaari kaming mahulog sa bangin, maaaring ang pagsakay namin sa skylab ay ang huling paglalakbay na magagawa namin. Pumipikit kami sa bawat lubak, sumisigaw sa bawat umpog, hindi namin alam kung paano namin sasabihing tama na. Uuwi na kami.
Hindi lang basta nakakatakot ang daan, hindi lang basta nakakapanginig ang mga bangin kundi nakamamatay pa. Nagrereklamo si Sir Dardo at marahil natatakot na rin dahil nasa likod ko lamang siya kaya rinig na rinig ko ang bawat pabulong na panalangin. Marahil totoong ang aming paglalakbay ay isinumpa. Umuulan pa man din at ang daa’y maputik na maputik. Nakakatawang isipin na ang panahon ay hindi nakisama sa amin. Mabuti na lamang bihasa ang aming driver, bihasang magpainut-inot sa daan, bihasang lusutan ang malaking tipak ng bato at banging kumakaway. Napigtas ang tsinelas ni Ardie, napapasigaw si Sir Dardo, nakukulubot ang mukha ni Marivel, halos umiyak si Maam Castroverde at Maam Evangelista. Umiinot ang puwit ni Maam Mimi at kapit-tuko si Maam Febe.
Narating namin ang hangganan ng langit, ewan kung nasaang sulok na kami ng Pilipinas o bahagi pa ba ito ng Pilipinas? Mukhang ginalugad namin ang pugad ng bundok at ang pusod nito. Mukhang nalisya namin ang bituka ng kanayunan. Nagtataka kami kung bakit nakakaya ni Maam Linan ang ganito kalayong paaralan. Nagtataka kami kung bakit naririto siya at nagtuturo, kung bakit hindi niya pinili ang mga paaralang nasa patag, kung bakit sa lupalop na ito siya napadpad. Marahil napakalalalim ng aming iniisip at marahil ito na ang una at huli naming pagpunta sa hangganan ng langit na kung tawagi’y “Langgal.”
Sa sandali naming pagtahak ng daan patungong “Langgal” ay natagpi at natahi sa aming isipan ang isang pasasalamat. Pasasalamat dahil kami ay mas mapalad kaysa sa mga taong naninirahan dito, pasasalamat dahil mas nakaaangat kami sa buhay, pasasalamt dahil mas malawak ang aming opurtunidad upang kami ay magpatuloy sa laban ng buhay.
Mag-aalauna na ng kami’y makarating sa bahay ni Maam Linan, iniisip namin ang aming gawain. Hindi ang makapunta sa “Langgal” at magpakabundat. Hindi pa kami nangangalahati sa aming misyon at ito ay ang pagpunta sa mga Manobo at pag-alam sa kanilang kultura’t wika.
III. Paglalayag sa puso ng mga Manobo ( Ikatlong yugto ng paglalakbay)
Mamasa- masa ang lupa, ganun pa rin. Ang araw na ito ay araw ng pag-ulan sa Rehiyon 12. Mula Koronadal hanggang Senator Ninoy Aquino ay lumuluha ang langit. Hindi ako nakapanood ng balita kung kaya hindi ko alam kung may pumasok na bagyo o may papasok pa lamang na bagyo sa Mindanao.
Binilang ko and gulod ng burol, tatlong umbok ng burol ang aming babagtasin upang makarating sa tahanan ng mga Monobo. Hindi lamang ako ang nadulas ng hapong yaon, kasama ko si Mimi na nalaman naming nagpa- CS pala at dumaan sa ligation process ngunit buo ang loob na sumakay ng skylab nang mahigit tatlong oras at pumunta sa tahanan ng mga Manobo na dalawang beses na nadapa dahil sa malalugaw na putik. Si Ardie rin pala, parang bola ang kanyang puwit ng umumpog ito sa malambot na lupa. Ewan ko kung nadapa rin si Maam Kusi at Maam Jose dahil nauna sila sa amin.
Una naming namalas ang munting saluysoy o batis sa paanan ng burol. Malamig ang tubig na wari bagang nanggaling sa loob ng refrigerator. Hinugasan namin ang aming mga tsinelas, ang nakakatawa ay may isang gulod pa kaming aakyatin at ganoon parin kung huhugasan namin ay mapuputikan lang din naman.
Sinigawan ni Sir Robert at Kagawad ang mga Monobong nasa kabilang ibayo ng bundok. Hindi ko matandaan kung ano ang kanyang isinigaw ngunit nangangahulugan itong “ Pumunta kayo rito. Nandito na kami.” Hinanap namin ang sentro ng kanilang munting nayon upang doon kami makapagtanong hinggil sa kanilang buhay,wika, kultura, pamilya at pagkatao. May mga natatakot, may mga naninibago at may mga nagtatago ngunit ng makita nilang may dala-dala kaming pagkain bigla silang dumungaw, nagkapal-kapalan ng mukhha, nagyabang-yabangan na animo’y hindi natatakot.
Punong-puno ng sipon ang mga batang nakapaligid sa amin. Patak-patak ang ulan na nakakaistorbo sa aming pagtatanong. Pito ang lumikha ng bilog na siya naming ginisa ng mga katanungan. Napansin ko agad ang kanilang mga ngipin- mukhang kalawangin na wari ko’y hindi nakatikim ng sipilyo o hindi alam kung ano ang lasa ng Colgate o ng Close-up o ng toothpaste sa pangkabuuan. Ang kanilang mga mata ay malamlam at mahaba ang pilik matang nagpapatingkad sa kanilang payat na anyo. Ang mga matatanda’y hindi masyadong nakauunawa ng Hiligaynon, ni hindi sila nakapagsasalita ng Filipino o Tagalog ngunit kanila itong nauunawaan.
Narito ang aming natuklasan hinggil sa kanilang pamumuhay, kultura, wika, relihiyon at personalidad, manapay narito ang antropolinggwistika, sikolinggwistika at sosyolinggwistika ng wikang kanilang kinamulatan.
1. Na sila’y makabagong Manobo na. Hindi na sila naniniwala sa mga espiritu, anito at mga diyos ng hangin, bato at palay. Sila’y nabibilang sa tradisyong inagaw ng modernisasyon ang kanilang paniniwala.
2. Na sila’y may mga pinag-aralan na. Dahil sa malawakang kampanya ng gobyerno na Education For All, ang mga kanugnog bukid , taluktok ng bundok at malalayong nayong katulad ng sa kanila ay nahahtiran ng mga kaalamang nagagamit nila sa kanilang pamumuhay. Iginagalang na nila ang pasya ng anak sa kung sino ang dapat mapangasawa at maging kabiyak. Sila’y may kaalaman na rin sa mga bagong teknolohiya at gamit. Nakatutuwang isipin nagiging liberal na ang kanilang mga pag-iisip dahil ito sa natamo nilang edukasyon.
3. Na sila’y may mga katutubong yaman na kailangang ingatan at palaguin. Mga panitikang bayan at mga awiting katutubong tulad ng “oy-oy” at iba pa. Sinasalamin ng mga panit ikang ito ang mayaman nilang kultura na naging tulay nila sa kanilang pakikipagkapwa-tao.
4. Na sila’y salat pa rin sa buhay. Mga bahay na gawa sa kawayan,patpat at yantok at ang tanging kabuhayan nila ay ang pagsasaka. Sa loob ng labindalawang oras ay kinakailangan nilang bunuin ang walang puknat na pagtatrabaho at tamang paggabay sa pamilya at mga anak.
5. Na ang kanilang kultura, pag-aasawa, pamumuhay, panliligaw at relihiyon ay kanilang namana na patuloy nilang binabago upang maiwasan ang masasamng ibinubunga nito at mapanatili ang magagandang aspeto nito. Dahil sa unti-unting pag-abot ng tulong ng pamahalaan, sila ay nabibigyan din ng karapatang mabuhay dito sa mundo.
6. Na ang kanilang wika’y unti-unti nang namamatay. Nahahaluan ng ibang dialekto sapat upang sabihing hindi na puro Bagobo ang kanilang sinasabi ngunit ganito ang batas ng wika kailangan niyang manghiram upang manatiling buhay sa bibig ng mga tao. Sinasabing ang isang wika ay patay kung hindi nakakaabot sa dalawang libo ang nagsasalita nito. Ayaw mangyari ng mga Manobo ang ganitong bagay kung kaya ipinamamana nila ang kanilang wika sa pamamagitan ng pakikipagtalastasan araw-araw.
IV. Pagkahulog ng Dahon (Ikaapat na Bugso ng Paglalakbay)
Ang bawat paglalakbay ay may katapusan, katulad ng dahon sa sanga, pagkatapos makipaggitgitan sa init, hangin at ulan may panahong kailangan na nitong bumitiw sa tangkay, mamaalam at tuluyang mahuhulog sa mapayapang lupa. Ngunit sa bawat paglalakbay may mga kaalaman tayong mababaon at madadala, mga kaalamang napitas natin sa gitna ng saya, hirap at pagpupunyagi . Ang mga aral na ito’y kailanman ay hindi magmamaliw at kukupas, tulad ng dyamanteng patuloy na kikinang sa ating mundo.
Ganoon din sa aming ginawa, pagkatapos suungin, bagtasin, baybayin at harapin angmga nakamamatay na landas, bangin at putik may nakuha kaming kaligayahan. Kaligayahang madadala at maaari naming gawing isang-aral. Aral na lilikha ng munting pagbabago sa aming buhay.
Ang karanasang ito ang nagturo sa akin kung paano lumaban, hindi dahil sumakit ang aking tiyan ngunit dahil hinarap ko ang iba’t ibang sitwasyong agaw-buhay. Para sa amin, ang karanasang ito ay isang pagbungkal ng kaalaman at pagkatuto na ang bawat tao sa mundo ay may karapatang mag-aral at mamuhay. Na ang bawat nilikha ay kailangang lumaban sa mapanghamong mundo upang manatiling matatag at matibay sa gitna ng unos.
Habang sakay ng skylab papauwi sa lunsod may mga katanungang nagsasalimbayan sa aming utak. Kailan kami makakabalik? Makakabalik pa ba kami? Bakit kinaya ng mga tao ang mabuhay dito? Kami, kaya sampu ng aking mga kasamahan, kaya rin ba naming mabuhay dito?
Dinadala ng bawat dampi ng hangin ang mga katanungang ito sa aking utak ngunit ang mga karanasang aming nabuo sa “Langgal” ay nakaukit sa puso na hinding-hindi mabubura ng panahon. Salamat dahil may asignatura kaming hindi lamang sa apat na sulok ng klasrum kami natututo kundi sa realidad at sa malawak na mundong pilit naming binubuksan at pinag-aaralan. Salamat kay Sir Dardo dahil hindi niya hinayaang matunaw ang aming pinag-aralan sa aklat, amin pa itong isinabuhay. Salamat dahil kabilang ako sa M.A.T-Filipino na bukod sa matatalino ay buong puso pang nagpapahalaga sa wika, panitikan at kultura ng bawat liping Pilipino.
Paalam. Hindi ito ang huling pagkakataong maglalakbay tayo M.A.T-Filipino..ito pa lang ang simula at higit sa lahat salamat dahil sa inyo narating ko, natin ang HANGGANAN NG LANGIT...

Pinitas na Dunong

2011-11-01T23:53:00.000-07:00

Matagal-tagal na rin akong hindi nakapagsusulat.Ngunit sadya yatang dumadaloy sa aking dugo ang kapangahasan at sa kapangahasang yaon ay natuto akong mamuna at magpahalaga sa laban ng buhay.Limang buwan na akong guro sa pampublikong paaralan, marami akong natutunan at matututunan pa...Ibang-iba ang sistema.Sa limang buwan ko rito masasabi kong napakalawak ng aking tatahakin at maraming mga bato ang kailangan pang hawanin, ang landasin ay maputik at matarik ngunit sa tulong ng Maykapal ay mapagtatagumpayan ko ang anumang hamon...Sa ibaba'y isa sa mga napitas ng aking utak habang ang aking mga mag-aaral ay sumasagot ng aking quiz, ako nama'y naglalakbay sa mundo ng hiwaga...

At Kami’y Sasayaw sa Indayog ng Hangin….

Nilalaro ng guro ang yesong nasa kamay, habang ang iba’y napupudpod
Sa sahig at sa gilid ay nagsusumiksik, mangilan-ngilan na lamang ang yesong andoon nakatago,
ang kanyang bulsa’y pinuno ng alikabok at wala ni piso ang doo’y nakupkop,
Sinulat ang salitang buhay, binaybay ang salitang utang, dala-dala sa isip ang problemang bigkis-bigkis,
Kinuha ang panyong nilalagom, ipinahid sa noong may pawis na nakakanlong,
Iniisip, bukas bayaran na naman ni Jun-jun at ang kuryente bukas na bukas kailangang asikasuhin,
Nilakad ang dulo ng klasrum, ipinukol ang tingin sa dahong naitapon,
May hanging dumampi sa pisnging uhugin, sa tipak ng yeso’y bigla siyang napuwing
Umubo sandali at kinusot ang mata hanggang sa napaluha’t naisip ang asawa,
May cancer nga pala ang kanyang Hilda at ang Inay ay naroroon at nacoma
Biglang bumuntong hininga at sa hangi’y biglang ngumiti,
Kaysarap sumayaw sa bulong ng dayaray at humikbi sa indayog ng kapighatian.
Lumakad, bumalik sa pisara handa ng magsalita pagkatapos ng pagpapakopya,
Ipapaliwanag na niya ang kuwentong “Ang Buhay ay Masaya” at pangangaralan
Isa-isa ang mga batang huwag sumuko sa laban at sa buhay ay maging matibay
Mapuputol sandali ang kanyang pagsasalita, at dudura sa labas ng bintana,
May dugong bumara sa lalamunan, matagal na pala…di bale at bukas ay handa na ang pay slip
May 850 pa palang doon ay masusungkit, pantawid sa isang buwang pagtitiis.

ANG LIMANG TUTUBING PULA ANG BUNTOT

2011-10-15T20:46:00.000-07:00

Limang tutubi na may malalaking mga mata, mahahabang mga pakpak at may mapupulang mga buntot, yaon daw ang magdadala kay Melba sa tuktok ng kawayan. Dadalhin daw si Melba sabi ni Lola Carmen sa dulo ng kawayan sa paanan ng bundok, doon daw ay ikukulong siya at hindi na palalayain ng mga tutubing may pulang buntot, ang sinumang madadala roon ay gagawing alipin ng mga hari ng tutubi . Hindi na siya kailanman makababalik sa kanyang tahanan.
Kahapon habang kami ay naglalaro ni Melba tinawag ako ng aking Ina, “Ben sa bahay ka na maglaro! at baka maisama ka rin ng mga tutubing pula ang buntot.”
Naawa ako kay Melba dahil wala na siyang iba pang kalaro ngunit kailangan kong sundin ang aking ina. Sabi ni Ayka sa akin, bakit daw ako nakikipaglaro kay Melba gayong ang kanyang buhok ay parang hindi nakatikim ng suklay , hindi raw naliligo si Melba at mabaho pa.
Araw ng Sabado at ang Nanay ay nasa palengke. Pumunta ako sa bahay nina Melba, kasama niya roon si Lola Carmen, wala ng kamag-anak si Melba maliban kay Lola Carmen, nawala raw kasi bigla ang kanyang mga magulang noong siya’y limang taong gulang pa lamang. Ang sabi ng Nanay, dinala raw ng mga tutubing pula ang buntot ang mga magulang ni Melba sa tuktok ng kawayan. Tanging si Lola Carmen na lamang ang matiyagang nag-aalaga kay Melba, walang kapatid si Melba ni wala rin siyang mga kalaro maliban sa akin.
“Melba, sinuyod mo na ba ang iyong buhok? Pitong kuto ang nakuha ko kahapon sa iyong ulo! Magsuyod ka na, hala ka sige ka! Dadalhin ka ng mga malalaking tutubing may mahahabang pakpak at mapupulang mga buntot!”
Narinig ko ang sinabi ng Lola ni Melba, naalala ko bigla ang paglalaro namin ni Melba sa may damuhan. Tanghali noon at kami’y pawis na pawis sa paghahabulan, sinigawan siya ng isang batang nakatingin sa amin, “Maraming Kuto! Kutuhin! Ililipad ka sa tuktok ng kawayan! Ililipad ng mga tutubing may malalaking mata at mapupulang buntot!” Huminto kami sa paglalaro at hindi na pinansin ang mayabang na bata.
Sinabihan ko si Melba, na kung may pulang tutubing kukuha sa kanya’y ako ang kanilang unang makakaharap, ikukulong ko ang mga tutubing may malalaking mata, mahahabang mga pakpak at may mapupulang buntot sa isang malapad na net. Kung hindi sila mamamatay sisindihan ko ang kanilang mga pakpak upang hindi na makalipad papuntang paanan ng bundok, sa tabi ng ilog, sa taluktok ng kawayan.
Nakita ako ni Melba sa labas ng kanilang bahay. Agad siyang pumunta sa akin at nagtanong,
“Wala ba ang iyong nanay, Ben?”
“Wala…namamalengke, may dala ako para sa’yo Melba!” agad kong ipinakita ang aking dinalang mga gamit.
“Dalhin mo lagi ang net na ‘to upang hindi ka mahuli ng mga tutubi, sapat na siguro ang laki nito sa limang tutubing may pulang buntot, at saka ito pa may dala akong posporo, sisindihan natin ang kanilang mga pakpak, di ba masaya yun, matatalo natin ang mga tutubi tsing! ..tsing! tsing…at tayo ang magdadala sa kanila sa damuhang lagi nating pinaglalaruan, yehey! Mananalo tayo Melba!”
“Hahaha, tama ka Ben! Ano naman ‘yang dala mo pang isa?”
“Ito? Ah…. higit sa lahat may dala akong bagong suyod, ito muna ang ating gagamitin para hindi na sila magtangkang huhuli sa’yo, tutulungan kitang tirisin ang mga kuto mo,susuklayan kita at sabay tayong maliligo, sabi kasi nila ang kuto ang paboritong pagkain ng tutubi kaya dinadala ang mga batang maraming kuto sa tuktok ng kawayan, kung wala kanang kuto Melba e, di ayos na wala ng magsasabi at magagalit kung bakit ako nakikipaglaro sa’yo at higit sa lahat hindi ka na matatakot sa malalaking tutubi na may pulang mga buntot.”
“Ganun ba Ben?”
“Ayaw ko kasing mawala ang kaisa-isa kong kaibigan”
Nakita kong may lungkot pa rin sa mga mata ni Melba, nagpasalamat siya at nagpaalam, marahil natatakot siyang isang araw ang tutubing yaon ay magkakatotoo.
Kinagabihan pagkatapos kong gumawa ng takdang-aralin sa Filipino, nag-isip ako ng hakbang upang hindi na matakot si Melba sa mga pulang tutubi at tuluyan na siyang maging masaya.
Maaga akong nagising upang pumunta sa paanan ng bundok malapit sa may ilog, hahanapin ko ang tahanan ng mga tutubing may malalaking mga mata, may mahahabang mga pakpak at may mapupulang buntot. Aakyatin ko ang tuktok ng kawayan at sisilipin ang hari ng mga tutubi baka sakaling makita ko rin ang mga magulang ni Melba at tuluyan na siyang maging maligaya. Wala akong dalang gamit na ipanghuhuli sa limang malalaking tutubi dahil naibigay ko na kay Melba ang mga iyon.
Mabato at mapuno ang daraanan papuntang paanan ng bundok sa tabi ng ilog, naisip kong hindi na magpatuloy ngunit lagi kong naaalala ang kalagayan ni Melba, kung patuloy na mabubuhay ang mga pulang tutubi na may malalaking mga mata, mahahabang mga pakpak at mapupulang buntot ay patuloy na matatakot si Melba at patuloy siyang lalaitin, hindi siya matatahimik at hindi na kami papayagang maglalaro pa, higit sa lahat baka mawalan ako ng isang tunay na kaibigan.
Nakarating ako sa isang tahimik na pook, tanaw ko na ang tuktok ng kawayang pinagkukutaan ng mga tutubing may malalaking mga mata, may mahahabang mga pakpak at mapupulang buntot. Inaabangan ko ang kanilang paglabas, wala akong baong gamit kundi isang dasal at pakiusap sa kanilang hari na huwag nang gambalain at huwag na ring ituloy ang pagdala kay Melba sa kanilang kaharian. Makikiusap ako sa kanilang hari at magmamakaawa.
Hindi pa ako nagtatagal sa aking kinauupuan ay may lumabas na isang malaking tutubi na may malaki ring mga mata, mahabang pakpak at may pulang buntot sa dulo ng kawayan. Kitang-kita ko ang nakakatakot na mukha ng tutubi, sa isang dulo’y muling lumabas ang pangalawang tutubi, hanggang sila’y naging tatlo, apat, lima. Nawala sila sa aking paningin para silang hinigop ng hangin.
Ito ang aking pagkakataon, aakyatin ko ang kawayan hanggang sa makarating ako sa dulo at sisilipin ang kanilang hari at pakikiusapan nang pakikiusapan upang hindi nila kunin si Melba, “may puso rin naman ang mga tutubi,” ang aking bulong sa sarili.
Nasa paanan pa lamang ako ng kawayan ay bigla kong narinig ang malalakas na pagaspas, hinahanap ko ang pinanggagalingan ng ingay at biglang tumambad sa dulo ng kawayan ang mga tutubing may malalaking mga mata, may mahahabang mga pakpak at mapupulang buntot. Dala nila ang isang batang sumisigaw at umiiyak, hindi siya si Melba ngunit katulad din sila ng buhok, magaspang na wari’y hindi naliligo, katulad sila ng kaanyuan at siguro marami ring kuto ang kanyang ulo sapagkat mula sa aking kinatatayuan ay kitang-kita ko ang kanyang pangangati. Bigla nila itong ipinasok sa dulo ng kawayan at naglahong parang bula. Aakyatin ko na sana ang dulo ng kawayan upang pakiusapan ang hari ng mga tutubing may pulang buntot nang may nakita akong isang batang naliligo sa ilog. Malinis at nangingintab ang kanyang buhok, maayos na maayos ang kanyang pananamit, nagniningning ang malago at mahaba niyang buhok
“Hoy bata! Umalis ka rito, delikado! Umalis ka na!”
“Anong gagawin mo diyan, bata?! Ikaw ang umalis diyan baka ka mahulog! Walang tutulong sa iyo bata kung ikaw ay mahuhulog!”
Bigla’y lumabas ang isang tutubing may malaking mata, mahaba ang pakpak at pula ang buntot, bigla akong nakramdam ng takot sapagkat mahuhuli niya ang batang naliligo sa ilog.
“Bata umalis ka na may dambulang tutubi! Alis na bilis!!!”
Ngunit katulad ng dati ang tutubi ay parang hinigop ng hangin at naglahong parang bula at bigla’y nakita ko na itong katabi ng batang naliligo sa ilog. Namangha ako at hindi niya sinaktan ang bata at para bang sila’y matalik na magkaibigan, sumakay ang bata sa likod ng malaking tutubi at ang tinatahak na direksyon ay papunta sa akin. Biglang nanlaki ang aking mga mata at sinaniban ako ng takot ngunit hindi ako makagalaw.
Nang ang tutubi ay malapit na sa akin, kitang-kita ko ang nakakatakot niyang mukha. Ngunit hindi niya ako sinuwag o inilipad papunta sa tuktok ng kawayan. Binulungan ako ng batang may makintab at kumikinang na buhok.
“Sabihin mo kay Melba na siya’y magsusuklay lagi, maging malinis at maligo araw-araw upang mawala na ang kanyang kuto, ang hinahabol ng mga tutubing may malalaking mga mata, mahahabang mga pakpak at mapupulang buntot ay ang mga kutong nakatira sa kanyang buhok, kung mawawala yaon hindi na siya hahabulin ng mga higanteng tutubi.”
Biglang nawala ang malaking tutubi sa aking harapan ngunit pilit na sumisiksik sa aking utak ang huling sinabi ng bata, sabihin mo kay Melba…sabihin mo sa kanya upang hindi na siya hahabulin ay maging malinis siya…sabihin mo upang ang higanteng tutubi ay di na babalik at manggugulo sa kanya.
“Kringggggggggggggggggggg! Kringggggggggggggggg!”
Ginulat ako ng aking alarm clock. Panaginip, isang mahiwagang panaginip. Muling bumabalik sa akin ang tahanan ng mga tutubing may malalaking mga mata, mahahabang mga pakpak at mapupulang buntot doon sa paanan ng bundok, malapit sa may ilog, sa tuktok ng kawayan. Ang bulong ng batang sakay ng higanteng tutubi. Bumangon ako, pupunta ako sa bahay nina Melba bibigyan ko siya nga maraming suyod, lima, sampu, dalawampu hanggang isandaan. Ibubulong ko sa kanya, katulad ng pagbulong sa akin ng batang sakay ng higanteng tutubi, “Sabihin mo kay Melba na siya’y magsusuklay lagi, maging malinis at maligo araw-araw upang mawala na ang kanyang kuto, ang hinahabol ng mga tutubing may malalaking mga mata, mahahabang mga pakpak at mapupulang buntot ay ang mga kutong nakatira sa kanyang buhok, kung mawawala yaon hindi na siya hahabulin ng mga higanteng tutubi.”

saranggola awards year 3

www.saranggolablogawards.com

Sa Kulubot ng Dahon (Para sa ika-24 kong kaarawan)

2010-12-22T22:36:00.000-08:00

Sa nabakbak na talulot ng puting gumamela
sumusungaw ang mga nanlilimahid na multo ng nakaraan;
mapangahas, mapanghamon, mapanubok.
Sa mga gusgusing pader ng bahay
sumusulak ang yugtu-yugtong kasaysayan
ng pangungulila, kamusmusan at kadahupan.
Sa mga nakiskis at natadtad na puno ng ipil-ipil,
dapdap at kapok naukit ang maluwalhating kabataan
ng nakalipas (nagtampisaw sa tubig, nagpadausdos sa tumana, nanakip ng tutubi)
Kinakanlong ng kahapon ang mapaniil na pangarap
Hinuhubog ng kasalukuyan ang matayog na mithiin
Idinuduyan sa guniguni ang abuhing panaginip
Sa ikadalawampu't apat na taon ng pakikipagsapalaran nangulila ang puso,
nasaktan ang diwa, nabalian ng siko, nasugatan ang tuhod, nakipaggitgitan sa kaaway
nakipagbiruan sa hangin, sumabay sa agos, gumapang sa lusak upang mandi'y masilayan ang maaliwalas na alapaap sa bughaw na langit at 'di na madugo ang dapithapon sa paghimlay ng araw.
Sa mga kulubot ng dahon isinusuot ang bawat hakbang ng mga makasaysayang yugto
ng buhay, ng mga lubak ng panahon, iginuguhit sa patpating mga tangkay
ang mga katagang MA, PhD sa Filipino.
Sinusulsi ng mga mumunting gagamba sa paanan ng mga dahon
ang mga salitang "awtor, Superbisor"
Tampalasan, matayog, matarik at mapanganib
ang daan patungong tugatog ngunit
sa mga kulubot ng dahon nakaimbak ang bawat araw ng tagumpay
Inilaladlad sa simula ng ikadalawampu't apat na taon.

-December 22, 2010.

Sa Indayog ng Hangin

2010-11-29T18:18:00.000-08:00

Apat na taon na ang nakakalipas nang pumasok ako sa institusyon ito. (Notre Dame-Siena School of Marbel. Baon ang iba't ibang pangarap at kagalakan sa aking puso ay natuto akong magsimulang humiling at managinip. Dala ang mataimtim na hangarin ng puso ay isinilang ang makabagong ako. Isang gurong handang ialay ang lahat ng kaalaman alang-alang sa aking mga estudyante. Mga istratehiyang nais lamang ay pukawin ang interes ng mga kabataang naghahanap at nauuhaw ng pagkatuto at kaalaman. Araw-araw ay natuto ako kung paano ngumiti, magalak, tumawa kasama nila, nagsimula akong mamangha sa kagandahan ng mga munting nilikha ng Diyos. Natuto akong magparaya at mapakumbaba alang-alang sa kanilang murang isipan, natuto akong humulma ng isipan alang-alang sa kanilang marurupok pang talino. At sa bawat paghubog ko'y isinisilang ang bagong ako, nabubuo ang aking pagkatao...pinatitibay nito ang umaalab na damdaming makatulong sa kanilang pag-aaral.
Maliban sa aking pagtuturo, naipunla ng paaralang ito ang maraming pagkakataong nagpatibay sa aking identidad. Paano ko makakalimutan ang bawat halakhak na kumakawala sa apat na sulok ng faculty room, paano ko itatago ang mga bakas ng kasiyahan tuwing sumasapit ang biru-biruan sa kapwa ko guro, paano ko bibitiwan ang pagkakakibigang nabuo na tumulong sa akin upang ako'y maging isang responsableng nilalang sa mundo, paano ko buburahin ang mga nakalipas na damdaming sumubok sa aking pagiging tao at magpakatao,paano nga ba? Hindi lamang ang pagiging guro ang nalilinang sa paaralang ito kung hindi kung paano tumulay sa totoong buhay at kung paano makikipamuhay.Sa apat na taon alin nga ba ang hindi ko natuklasan? alin nga ba ang hindi pa kayang gawin? gayong pinapanday ka sa araw-araw upang maging mas makinang na nilanang, upang nang sa ganun bukas pag-alis mo sa sulok ng paaralang ito ay makakatayo ka nang may tikas at tatag.
Ngayong handa na ako sa indayog ng hanging magdadala sa akin sa panibagong baybayin ng buhay, hindi ako matatakot, ni manginginig sapagkat dala-dala ko ang naitatak na pilosopiyang humutok sa akin. Mahaba pa ang landas na tatahakin patungong tagumpay, may hamon pang kailangang harapin, may mga pagsubok pang kailangan namnamin. Sumisikat pa lang ang araw sa silangan kailangan ko nang magpaalam sa institusyong ito upang salubingin ang nakakatakot na katanghalian at madugong pagdarapithapon. Kailangan kong magpaalam hindi dahil ang siena ay nagkulang sa akin kundi kailangan ko nang ihasik ang dunong na aking natamo at baguhin ang landas na tatahakin pa ng marami. Salamat sa Dominican-Sienan education...hanggang sa muli.

2010-09-14T17:06:00.000-07:00

Sabi ng ama ko, kung saan ka nadapa doon ka bumangon! sa madaling salita tinuruan niya akong mangarap muli pagkatapos mabigo. Tinuruan niya ako kung paano maging matatag sa bawat unos na dumating sa buhay, tinuruan niya ako kung paano tumulay sa nakakatakot na bangin ng kamatayan.Noong bata ako ay palagi akong nasusugatan sa tuhod, mahapdi ang sugat ng pagkakagasgas sa mabatong lupa, ngunit ngayon ko naisip na mas mahapdi ang sugat na nililikha ng tadhana sa akin, dinudurog nito ang aking puso. Handa na ako sa aking buhay sa susunod na taon, sa apat na taong nanatili ako sa siena dito ko natutunan ang lahat-lahat. Dito ako natutong lumaban at sumagot sa nakakataas, dito ako tinubuan ng sungay hindi upang magpakahudas kundi ang ipaglaban ang aking karapatan. Dito ako natutong mamuna, magalit, mawalan ng timpi, humusga, magmataas, magmagaling. Ngunit kailanman ay hindi ko rin maibubura na sa apat na taon ko dito sa paaralang ito ay natuto akong mangarap, napagtagumpayan ang pangarap na yaon, dito ako naging matalas, natutong makisama, naging isang tunay na guro, dito ako natutong magsaya, mag-enjoy sa buhay, natutong magmahal nang walang hinihintay...sa apat na taon ang mundo ko rito ay masalimuot, mapanghamon, maligalig ngunit ang hindi ko maitatanggi ay may mga kasiyahan sa bawat hamon. Sa darating na mga taon, isang bagong ako ang iluluwal, matapang, matatag, handa sa bawat hamon ng buhay...ngunit masakit isipin na mamimiss ko ang buhay ko rito ngunit ang buhay ay isang mahabang paglalakbay, isang mahaba ngunit masayang paglalakbay.

Sa mga Bukas na Darating

2010-08-08T18:44:00.000-07:00

Sa mga bukas na darating nawa'y mawala kasama ng hangin ang hiya at takot sa aking puso.Sana'y kayang burahin ng wagas na pagmamahal ang takot na ito at tuluyang anurin ng rumaragasang bugso ng puso. Sana sa tuwing pagngiti ko ay nawawala ang dumadaloy na lungkot sa aking litid, nawa'y tuluyan itong malunod kasama ang mga gunitang isinulat sa malabnaw na tubig. Sana bukas sa aking paggising, wala na ang munting kurot sa puso at tuluyan itong magmaliw, mawala at kumupas tulad ng mga bulaklak na pagkatapos ngumiti sa sinag ng araw ay nalulungkoy at namamaalam sa madugong tanghali. Sana bukas hayaang dalhin ng hangin ang bugso ng pagnanasa sa aking ugat, nawa'y tuluyang liparin ang mga alaalang pilit na lumulukob sa aking kawawang damdamin. Hindi ito ang wakas ng lahat, hindi ito ang pagtatapos ng isang kwentong magpapabago sa gulong ng tadhana. Hindi ito pangungulubot ng isang matayog na diwa kundi isa itong paghawan, pananalig, pagtanggap sa katotohanan na tayo ay nasasawi, nadarapa, nababalian ng pakpak,nasusugatan, nalulungkoy...Hindi pa ako handang ngunit marahil sana bukas...kaya ko na....

----Ganito na lang lagi-----

2010-06-30T00:36:00.000-07:00

Ibibigay ang lahat-lahat
Handa kong gawin
Lahat ng iyong hiling
Sukli man ay sugat sa puso

Karamay ka
Sa hirap at saya
Masaktan mo man damdamin ko
Ako'y nandyan pa rin
Sa iyong tabi

Kapag ako ay nagmahal
Ang lahat ng ito'y magagawa
Hindi magbabago
Hindi maghahangad
ng anumang kapalit

Kapag ako ay nagmahal
Umiyak man ako
Hindi ko ito ikakahiya
Handa akong magtiis

Kapag ako,
Kapag ako ay nagmahal

Sa iyo lamang
Iikot aking mundo
Sa akin balewala
Sasabihin ng iba
Basta't alam ko mahal kita

Hindi ka man maging akin
Lahat ng ito'y gagawin
Kapag ako,
Kapag ako ay nagmahal...

Mahirap sabihin na hindi ka nasasaktan pero sa kaibuturan ng iyong puso ay nagdurugo ito. Mahirap sabihing okay lang kahit alam mo sa iyong isip na hindi ito okay. Hindi ko alam kung paano umiwas at tuluyang makalimot. Hindi ko alam kung paano kumawala at hayaang tangayin ng hangin ang bawat hinaing at hinagpis ng puso, ngunit mahirap, para kang nagpapatiwakal, para kang naglalaslas ng pulso habang nananaginip sa kawalan. Paano nga ba talikuran ang poot? at paagusin ito palabas sa nanlilimahid na ugat. Mahirap dalhin ang ganitong sitwasyon, hindi ka magagalit, hindi ka dapat masaktan, hindi ka dapat magreklamo, hindi ka dapat iiyak, hindi ka dapat magpalabas ng emosyon dahil wala pa rin itong halaga..dahil wala kang karapatan..hanggang kailan ako magiging ganito? sana kaya ko pa. sana makakaya ko pa.

-Balik Tanaw sa Buhay-

2010-06-26T01:57:00.000-07:00

Dati rati pangarap kong maging manunulat, gusto kong makita ang pangalan ko sa isang aklat...Ngayon natutupad na ito, nagsusulat na ako ng libro sa ikalawa at ikaapat na taon. Minsan pinangarap ko ring makapagturo sa kolehiyo, wala kasing masyadong effort kung magtuturo ka sa college, ngayon halos mamamatay ako sa ibinigay na schedule ng NDMU,ganun pa man nagpapaslalamat ako. Noon pangarap kong maging isang head, nagwawasto ng lesson plan, nag-oobserve ng klase at nakikipag-usap sa aking guro, ngayon magdamag akong nagchecheck ng kanilang lesson plan, natupad ko na kasi...Ibig bang sabihin nito ay napakabait ng Diyos sa akin? (hindi na ako makisip) hahahaha

Kung Sino Si Richard Moral, Jr.

2010-05-27T01:05:00.000-07:00

Kung Sino Si Richard Moral, Jr.,

1. May utak siya, kunti nga lang. Ayaw niyang magpatalo pagdating sa kanyang larangan.
2. Mayabang siya kung minsan pero sa tamang paraan.
3. Gusto niyang sumulat nang sumulat upang makagawa ng panibagong mundo.
4. Madali siyang umibig ngunit matagal makakawala sa sinumang kanyang iniibig.
5. Abot tainga ang kanyang halakhak.
6. Palagi niyang inaabangan ang ulan, ang dahong nahulog at lagaslas ng sapa.
7. Nagtuturo siya ng konseptong maka-Filipino na may kaugnayan sa malalim na pakahulugan.
8. Malalim siya kasinlalim ng balon ng inyong kapitbahay.
9. May uban na siya gayong wala pang uban ang kanyang ama at ina.
10. Naglalaro siya ng tong-it at kamakailan lang ng poker, pamparelax.
11. Mahal siya ng Barangay Mambucal at mahal niya rin ito.
12. Mahilig siyang gumala naimpluwensiyahan kasi.
12. Malawak ang kanyang pang-unawa kasinlawak ng inyong lupa sa baryo.
13. Ayaw niya ng mayabang kasi nga nasasapawan siya.
14. Ang kwento ang kanyang buhay at binubuhay din siya nito.
15. Palagi siyang nasasaktan kasi ideyalistik sa buhay.
16. Marunong siyang umunawa, dumamay, mag-advice ngunit walang direksyon ang kanyang buhay.
17. Hindi siya marunong ng gawaing bahay ngunit marunong sa buhay.
18. Pansit ang nagdurugtong ng kanyang hininga, kung wala nito matagal na siyang patay.
19. Gusto niyang kumanta ng "Tuwing Umuulan" at "Changes In my Life" habang umuulan at nag-iisa sa kwarto.
20. Gusto niyang mangarap nang mangarap.
21. Gusto niyang magkaroon ng negosyo upang makuha ang pangarap na yaon.
22. Gusto niya ng simpleng buhay.
23. Gusto niyang magturo sa bundok.
24. Gusto niyang matulog at managinip doon kasi masaya siya.
25. Mahalaga sa kanya ang pamilya, ito ang nagbibigay inspirasyon upang lumaban at bumangon.
26. Higit sa lahat, matibay siya kasintibay ng bato sa bundok ng Mambucal.

UHAW ANG KALBO NG BUROL sa MAMBUCAL

2010-05-16T00:08:00.000-07:00

Halos anim na buwan kong hinintay ang unang patak ng ulan. Marami akong dapat gawin bago ako matuluan ng iyak ng langit. Nariyang naliligo ako sa ulan kasama ng aking mga kapatid, nariyang magpapaanod ako ng bangkang papel at nariyang magtatampisaw ako sa umaalimbukay na bugso ng baha kasama ng aking pamangkin. Ngunit iba ang naging takbo ng panahon sa nakalipas na buwan, walang puknat ang brown out sa aming nayon, walang ulan ang kumatok sa bubong ng aming barangay, ni walang hanging malamig ang dumuyan sa napipigtal nang dahon ng bayabas, kamatsile, kasoy at madre cacao. Sa madaling salita nawalan ako ng ganang umakyat sa paborito kong tanawin, ang burol malapit sa aming likod bahay. Wala ng kaluluwa ang mga damo sa bukid binaog ng makamandag na anag-ag ng araw, wala na ring dahon ang mga tangkay ng puno pinunit ng dagitab ng makapangyarihang bola sa kalangitan. Wala kang matanaw na berde, wala kang makikitang luntian, tanging mga damong mabalasik ang naiiwang nakadipa sa mainit na sikat ng araw tulad ng kulitis at hagonoy. Hindi ko nais ang ganitong paligid kung kaya gabi-gabi akong nagdarasal na sana ay lumuha ang langit at kami naman ay madiligan,ngunit talagang madamot ang ulap. Tiniis ko ang maalinsangang gabi ( wala kasing air con), inaliw ang sarili upang hindi mapansin ang init na nararamdaman, tumambay sa lilim ng puno habang pinagmamasdan ang kinang ng bituin sa kanluran. Sa mga panahong ito ay natuto akong maghintay sa unang bugso ng tubig-ulan. Binilang ko sa aking daliri ang mga araw kung kailan unang mababasa ng hamog ang tanim sa aming barangay, ang Mambucal. Ngunit masakit isiping matagal pa ang patak na yaon, nanghihina ako, gusto ko nang marining ang kokakan ng mga palaka sa tumana palatandaang sila ay masaya sa paraisong naliligiran ng tubig...Tulad din kaya ako ng palaka? Nais lumublob sa lagaslas ng tubig? Ayaw sa init at payapang nilalang? Sana ganun nga...Ngunit kamakailan lang nagising ako ala-una ng madaling araw, naglalagitikan ang aming bubong, nilukuban ako ng malamig na simoy ng hangin at naginawan ang nagpipyestang lamok...nakaramdam ako ng kapanatagan, simula na kaya ito ng muling pagsibol? at lalagukin na kaya ng burol ang tubig na dadausdos sa kanyang mukha? Sana....kaya sabik na sabik akong gumising sa araw na yaon, gusto kong maaninag ang naging bunga ng munting pagwisik ng luha ng kalangitan...may nabago ba? may sumupling bang dahong munti? naiisip ko na ang aking makikita...magmamadali ako bukas, uunahan ko ang tilaok ng manok.

2010-03-16T19:34:00.000-07:00

Napakatagal na bago ako muling nagsulat sa blog. Marahil hindi lang siguro ako handa upang isulat muli ang aking mga emosyon at hinaing sa buhay. Marmi akong iniisip sa mga panahong ito. Mula sa aking mga mag-aaral, patungo sa aking pamilya at kaibigan, sa aking trabaho at buhay pag-ibig. Ito lang ang tanging Diary mayroon ako, kung punong-puno ako ng emosyon, dito ko isinisiwalat, wala naman kasing nagbabasa ng aking blog, kundi ako lamang. Wala ng mahalaga sa akin ngayon kundi ang trabaho ko upang mabigyan ang aking pamilya ng maganda at matiwasay na buhay. Napakahirap isipin na hindi pa ako handa sa pagbabagong ibinibigay ng Diyos sa akin ngunit sa malaking hamon at sa araw-araw na pakikisalamuha ko sa ibang tao marami akong natutunan, marami akong nakuha at marami akong nabatid. Ngayon, isang hibang na pangarap na lamang ang umibig at magmahal. Nasa "banig na ako'y bakit ko pa nanaising matulog sa sahig", ani nila. Masyadong malawak ang mundo, maraming isda sa dagat at ang bawat nilikha ay may itinakdang nilalang. Doon ako magsisimula...Maghihintay ako kung sino man siya....Maghihintay kahit pa man...panghabambuhay! Ingat.............

Payapang Daigdig ( Isang Photo Essay) Ni Richard P. Moral, Jr.

2010-01-08T23:57:00.000-08:00

Paano kung minsan ay madadapa ako at wala ni isa ang doon ay nakakita?...

Paano kung naghahanap ako ng kapayapaan sa aking puso ngunit hindi kayang magkubli ng katahimikan saloob nito?...

hanggang kailan ba ako maghahanap?

hanggang kailan mangangarap?

hanggang kailan mag-iisa..

Ang buhay ay isang mahabang paghihintay, isang malawak na paghahanap...

Isang payapang daigdig na tanging tayo lamang ang nakaririnig...

Isang mahabang paglalakbay, isang tahimik na paglalayag, ganyan ang buhay...

Maghihintay sa wala hanggang sa kakainin ng hangin ang mga pangarap at itoy maglalahong parang bula...ganyan ang buhay, ang buhay ay ganyan.

Masaya lang ako

2009-12-11T03:51:00.000-08:00

salamat sa bagong inspirasyon na patuloy na nagbibigay buhay sa akin...sa kanya ko lang ibibigay ang aking buhay...sa kanya ko lang iaalay ang aking hininga...sa kanya ko lang ibibigay ang buhay na tahimik at payapa....salamat at tinaggap mo ako...hahahahahaha...

Ang aking Pangarap ( Kung Sana Nga Lang)

2009-11-27T23:28:00.000-08:00

Noong nasa kolehiyo ako, ang tanging pumapasok sa aking isipan ay kung ano ako sa hinaharap. Pinangako ko sa aking sarili na pagkatapos kong mag-aaral ay doon ako makikita sa liblib na bahagi ng bundok, nagtuturo ng mga kaalaman sa buhay, nagdadala ng kuwento, nagpapaabot ng mga bagong kahulugan sa buhay. Pinangarap kong magturo sa bundok, doon kasi walang chismis, hindi pinupuno ang iyong tenga ng mga panlalait, doon kasi walang nagpapalapad ng papel di gaya sa lungsod mahabang papel ang kailangang ihanda upang maging mabango ang pangalan sa paaralan. sa bundok kasi hindi mo maririrnig ang ugong ng mga sasakyan, hindi ka malilito sa abalang mundong iyong ginagalawan, doon malalanghap mo ang sariwang hanging palatandaan ng iyong buhay, may kapayapaang bumabalot sa iyong puso.Pinangarap kong sa bundok ako mamamalagi, doon nakagagawa ako ng mga kabutihang magpapabago sa buhay ng aking mga mag-aaral na di kailangang ipagsigawan, doon makikita mo ang kasimplehan ng buhay, mahahanap mo ang tunay na kaligayahan, kung sana makakaalis lamang ako sa paaralan ko ngayon, kung sana hindi pa ako mananatili nang kung ilang taon...hindi na ako masaya sa aking ginagalawang daigdig ngunit kailangan kong tanggapin na may misyon pa ako para sa aking sarili at sa aking pamilya...Sabik na sabik na akong makita ang aking sariling nakasakay sa skylab at dumadaan sa maputik na bahagi ng bundok, ang lulusong sa ilog at minsan pa'y maulanan sa gitna ng parang. Kung sana makakaalis na ako sa susunod na taon, kung sana lang kaya kong hilahin ang oras upang mapabilis ang ikot ng mundo, gusto ko ng umalis para sa aking sarili at sa aking pamilya, ito na lamang ang nagbibigay kahulugan sa aking buhay...Sila na lamang ang aking inspirasyon upang harapin ang mapait na bugso ng buhay. Kung Sana Nga Lang...

-Isang Ligaw na Payo-

2009-11-07T03:58:00.000-08:00

Hindi ko kayang kontrolin ang isang tao, hindi ko kasi pagmamay-ari ang kanyang buhay at katawan...Ngunit itinutulak ako ng aking sariling prinsipyo upang magpakumbaba para makausap at para lang makuha ang kanyang opinyon sa isang bagay. Isinulat ko ito hindi upang maipadama ko na naman ang pagmamahal ko sa isang tao, sinulat ko ito dahil gusto kong malaman niya na nag-aalala ako sa kanya, wala akong karapatang mag-aalala ngunit ito kasi ang sinisigaw ng aking damdamin, nag-aalala ako sa gabi-gabi niyang paglalamay sa paglalaro ng computer dahilan ng pamumula ng kanyang mata, nag-aalala ako sa kanyang kalusugan, sa kanyang maikling oras ng pagtulog, sa kanyang kalagayan...Hindi ko alam kung paano maiiba ang kanyang hilig o maiiba ba talaga? pero yun ang paraan niya upang makawala sa nakakapagod na trabaho ngunit hindi na ata tama na araw-araw na lamang at gabi-gabing naglalamay sa computer...mukha na siyang walang tulog, bangkay na naglalakad, payat, walang lakas, haggard, stress masyado dahil lamang sa kanyang kinahuhumalingan.. Ano nga ba ang magagawa ko kundi ang sabihin sa kanya at ipaalala sa kanya na please magpahinga muna siya at magrelax sa buhay..na mag-iingat siya dahil napakaikli lamang ng buhay...dahil kung wala siya hindi ko alam kung matututo pa akong magmahal...Ingat Yan!

Mahirap Magpanggap

2009-10-03T02:03:00.000-07:00

Oktubre 03, 2009

Ayaw ko siyang makita ngunit pinagtatagpo kami ng tadhana...mahirap magpanggap na wala kang nararamdaman ngunit bakit sa tuwing nakikita ko siya hindi ko maipaliwanag ang kaba? tumatakas ang dugo sa aking mukha...nanginginig ang buo kong katawan at namamanhid ang aking mga tuhod...talaga nga bang kahit sinasaktan niya ako at hindi pinapahalagahan ay magpapatuloy pa rin ako...hindi ko alam kung ako ang hindi karapat-dapat para sa kanya o talagang pangit, bobo at wala akong kuwentang tao para hindi niya tanggapin ang pagmamahal ko..tanggapin ibig sabihin ay bigyan ng pagkakataon...mababaw ang pagkakasulat ko ngayon dahil nagmamadali ako...salamat sa mga nagbabasa at patuloy pang magbabasa..

2009-09-20T00:21:00.000-07:00

Later

How could you come with me when you knew all along that you had to go
How could you watch me sleep so close to you pretending not to know
How could you memorize my name and forget who I am
How could you think your still the same believing I can
CHORUS 1:
It’s too late to start pretending
It’s too late for a new beginning
Later than the sunset later than the rain
Later than ever to love you again
How could you ask for more than an innocent smile trusting me to stay
How could you close the door and leave me here supposing I’m okay
How could you break down my disguise and uncover my fears
How could you look into my eyes ignoring my tears
CHORUS 2:
It’s too late to start pretending
It’s too late for a new beginning
Later than the sunset later than the rain
Later than never to love you again ( SOLO )
(Repeat chorus 2 except last word)
…again…yeah…yeah…ohh
It’s too late

Tuwing Umuulan

Pagmasdan ang Ulan, unti-unting pumapatak
sa mga halama't mga bulaklak.
Pagmasdan ang dilim unti-unting bumabalot
sa buong paligid tuwing umuulan.
Kasabay ng ulan, bumubuhos ang 'yong ganda
kasabay rin ng hanging kumakanta.
Ma'ri bang huwag ka nang sa piling ko'y lumisan pa
hanggang ang hangi't ula'y tumila na.
Buhos na ulan aking mundo'y lunuring tuluyan.
Tulad ng pag-agos mo 'di mapipigil
ang puso kong nagliliyab.
Pag-ibig ko'y umaapaw damdamin ko'y humihiyaw sa tuwa
tuwing umuulan at kapiling ka.
Pagmasdan ang ulan, unti-unting tumitila,
ikaw ri'y magpapaalam na.
Maari bang minsan pa, mahagkan ka't maiduyan pa.
Sakbibi ka't ulan lamang ang saksi.
Minsan pa ulan bumuhos ka't h'wag nang tumigil pa.
Hatid mo ma'y bagyo dalangin ito ng puso kong sumasamo.
Pag-ibig ko'y umaapaw damdamin ko'y humihiyaw sa tuwa
tuwing umuulan at kapiling ka.

-Kung paano ako nakikinig ng musika ay ganoon din kalakas ang puwersang bumabalot sa aking puso sa tuwing naririnig ko ang dalawang awiting ito. Dinadala ako sa ibang dimensyon ng aking pagkatao..Dinuduyan ako upang muling ibalik ang tumakas na mga araw sa aking buhay...Marahil kailangan ko minsan ang magmuni-muni upang muli kong matuklasan ang nakatagong pagkatao sa aking damdamin...Kailangan kong maghintay upang maramdaman ko ang tunay na pagmamahal...

Pamamaalam

2009-08-09T03:25:00.000-07:00

Isang taon akong naligaw dahil sa pagmamahal, ngayon magbabalik na ako sa aking sarili...Naaalala ko dati ang hangin na pinagmamasdan ko tuwing ang lungkot ay kumukumot sa marupok kong puso.Naaalala ko ang gumagalaw na dahon tuwing papalubog ang sikat ng araw, sumasayaw ito sa alapaap at habang pinagmamasadan ay natutukso akong hulihin at mapasakamay ko ang dahong natangay ng hampas ng hangin. Naaalala ko ang pamimitas ng bulaklak tuwing aalis ako ng bahay upang magbanat ng buto, higit sa lahat naaalala ko ang aking sarili, namimiss ko ito, kung sino ako, ano ako...Dahil sa pag-ibig at sa isang taong hinangaan ko araw-araw, gabi-gabi..Dahil doon nagbago ang takbo ng aking buhay, naging hangal at bulag ako sa katotohanag masasaktan ako sa hinaharap. Sa halos isang taon ay natuto akong magtiis, kalimutan ang aking sariling pangangailangan sapagkat inuuna ko at iniisip ang taong akala ko ay karugtong ng aking buhay at hininga, akala ko hindi ako masasaktan! akala ko walang katapusan ang aking pagmamahal ngunit kailangan ko pa palang mauntog at masaktan nang tagos sa puso, ang umiyak sa gitna ng kalsada habang umuulan, ang magmakaawa dahil lamang sa pagnanasa.. Inaamin kong handa na ako sa ganitong mga bagay...ngunit kung nandiyan ka na pala sa totoong pangyayari ay makakalimutan mo kung gaano mo siya kamahal...Sa halos isang taon ay marami akong natutunan, utang ko sa kanya ang ibang mga bagay. Ngunit pilit ko mang ibinabalik ang pagmamahal na tumakas sa aking puso ay hindi maaari, dahil namumugad na ang pait at galit dito...Gusto ko mang humingi ng tawad ay hindi dapat sapagkat kailanman ang katangahan ay matatawag lamang na katangahan kung isang beses lamang itong naubukan.Papaano nga ba mamamaalam sa isang taong mahal na mahal mo? Papaano nga ba wawakasan ang tinitibok ng puso? papaano nga ba ibabalik kung puno ng poot at paghihiganti? Hindi ako mang-aaway sa kanya kundi isang matamis na ngit ang aking ipapabaon sa kanya sabay sabing "mag-ingat ka at nawa'y may magmahal pa sa iyo, kagaya ng pagmamahal ko".

2009-07-05T03:42:00.000-07:00

Pananabik

2009-06-16T04:15:00.000-07:00

Marami akong pinanabikang bagay. Mga bagay na marahil ay bahagi ng aking buhay. Marami akong namimiss sa buhay, lagaslas ng batis na pinakikinggan ko tuwing dumaraan sa maliit at makitid na sapa na kailangan kong tawirin upang ako ay makarating sa panulukan ng aming paaralan, dalisdis ng bundok na piping saksi ng aking kalikutan noong ako ay abnormal pa sa kabalighuan ng mundo, ang puno ng bayabas na humubog sa akin kung paano mangarap...tuparin ang pangarap na yaon...at ialay ang mga pangarap na yaon, sa kanyang mga sanga ay natuto ako kung paano maging maingat, kung saan ako hahakbang at paano ako kikilos. Ang puno ng bayabas ang nagturo sa akin kung paano maging matibay sa bawat hamon ng buhay, kung paano ako maging malakas sa bawat unos na kakatok sa aking magulo at makulay na mundo. Namimiss ko ang mga bagay na ito, mga bagay na babaunin ko sa aking patutunguhan, sa aking pupuntahan. Isa na nga akong bagong nilikha. Nararanasan ko na ngayon kung paano umibig, kung paano ang umasa, kung paano ang magtiis. Isa pala itong pangako, isang panuntunan sa buhay. Tulad ng aking mga karanasan sa buhay na nagsisilbing malaking punyal na umuukit sa aking puso tuwing nakalilikha ako ng isang kamalian nawa ang pag-ibig na nararamdaman ko ngayon ang magdadala sa akin tungo sa matagal ko nang hinahangad na kaligayahan.

P.S Maligaya ako ngayon kahit hindi matutupad ang nais ko sa kanya. Nagpapasalamat ako sa kanya dahil hinuhulma niya ako kung paano maging isang tunay na tao.

SA BUHAY NA ITO.....

2009-06-05T06:15:00.000-07:00

Para ako ngayong ibon...lumilipad nang malaya at nakagagalaw nang may ngiti ang puso. kahit ba nararamdaman ko ang unti-unting pagbabago at pakikitungo sa nag-iisa kong buhay at pag-ibig ay nararamdaman ko ang bigat ng aking puso. Gusto kong makausap siya lagi. Gusto kong kasama ko siya araw-araw, hindi ako nagsasawa. Gusto kong bumalik ang dati naming samahan, hindi nagkakailangan, hindi nahihiya sa isa't isa..Sa bawat araw na nilikha ng Diyos ay natuto akong magtiis at humanga sa kanya, nangangarap at nasasabik sa kanyang mukha..Alam ko na kabaliwan na ang nararamdaman ko, hindi na ito tama...Hanggat kaya ko pang magmahal at alagaan siya ay gagawin ko...hanggat ang puso ko ay tumitibok iaalay ko ito sa kanya...hanggat ang pangarap niya ay hindi pa nakakamit, narito ako at nakatayo sa kanyang likuran. Hindi ko kailangan ang sagot niya o kung gusto niya ako, ni hindi ko tinitingnan kung kaibigan lang ang turing niya...hindi na ako umaasa dun...ang mahalaga, maligaya ako sa bawat nakakamit niya...natutuwa ako, kahit nasasaktan...para sa kanya ang lahat ng aking ginagawa at di siya kailanman mapapalitan sa aking puso, dumaan man ang maraming tukso...Sa kunting panahon ay nabago niya ako at mababago pa...Lagi siyang laman ng aking dasal, araw-araw, gabi-gabi...

Ang Aking Mundo

2009-03-21T22:36:00.000-07:00

1. Tula at Kuwento

- Naisusulat ko ang hindi ko naipapalabas sa personal. naging sandigan ko ang pluma at papel bilang instrumento sa pagbabago ng aking sarili, upang matamo ko ang kaligayahang aking nararamdaman.

2. Pagbabasa

- Ibang mundo ang aking nalalakbay, sinusuyod ko mula sa pusod ng mundo ang mahihiwagang bagay na nililikha ng tao. Napapalapit ako sa imahinasyon, sa mundo ng pag-asa, nakalilipad ako sa pangarap at nakakawala sa kadena ng madugong katotohanan at realidad.

3. Pagtuturo

- Para bagang isang bagong nilikha ang aking nakikilala sa bawat araw na ako'y nagtuturo, pinapaalab ng aking puso at adhikain ang paniniwalang ang Guro ang tagahubog ng mundo! Sinisilaban nito ang aking panaginip na sana bukas, panibong mundo na ang aking makikita.. nagkakaisa, payapa, mapagmahal at nagtutulungan.

4. Paghanga

- Minsan lang akong humanga sa tao..Sinisigurado ko na karapat-dapat hangaan at saluduhan ang isang nilalang kung ipinakita niya sa akin ang aspeto ng pagbabago na malayo at hindi ko kayang magawa.. Humahanga ako sa taong wala at malayo sa aking katangian, lubos pa, pinangarap kong maging katulad nila...nguni't hindi ko maaaring balewalain ang aking sarili dahil masaya na ako kung ano ako at sino ako, ang kulang na lang ay yaong may magmamahal sa akin at tatanggapin ang aking pagkatao nang buong-buo.

5. Talino
- Ang nais ko'y matalino lahat ng tao, para bagang uhaw na uhaw ako sa katalinuhan, sabik na sabik na mapasaakin upang ito'y aking magamit sa tama at sa aking pagtuturo..Ito ang puhunan ko sa pakikipagkapwa kahit na ba, minsan inuuna ko itong tingnan kaysa sa pag-uugali ay nakikita ko pa rin ang kabutihan ng mga taong minsan ko nang nabansagang matalino...

6. Bundok
- Ito ang kanlungan ng aking pangarap, tagahubog ng aking bukas, inspirasyon sa aking paglalakbay. Dito ko ibabalik lahat ang aking mga pangarap, dito ko iaalay ang lahat ng aking tagumpay dahil lubos akong minahal ng aking nayon, ipinakita ang pag-aaruga, pinalaki ng maayos ng aking pamilya..Sila ang aking pinagkakautangan...Sila ang aking gagantihan.

Ito ang aking mundo...Mundong malayo sa katotohanan..ito ang buhay ko...buhay na kaiba sa karamihan...Ito ang pangarap ko, pangarap na kailanman ay hindi maipinta sa bughaw na langit ngunit patuloy kong ipinaglalaban...Ang mundo at ang buhay ko ay isang sining punung-puno ng pangarap, pag-asa at pag-unlad.

Dahil Lamang.....

2009-03-15T04:33:00.000-07:00

Kung bakit ang pinakamatamis na nilkha ng Diyos ay siya ring pinakamasakit sa lahat...Kung bakit hindi kayang pigilan ng damdamin ang umaasong pagmamahal at kung bakit hindi kayang kontrolin ng utak ang umuusok na pagnanasa. Bakit nga ba nagmamahal ang isang tao, ngunit wala namang patutunguhan...Bakit nga ba kailangan magsakripisyo , masaktan, masugatan, madapa, mabigo, umiyak...Bakit nga ba parang sinusundot ang aking puso, inuusig, nagmamakaawa...nais ko ng sumuko, nais ko ng bumitiw, ngunit papano ko bibitiwan kung ito ang buhay ko... Pano ko kakalimutan kung ang hininga ko ay siya...Napapagod na ako, pagod na pagod sa paghihintay...ngunit ganyan di ba ang pagmamahal? pagsasakripisyo..pagtitiis... Ngunit hanggang kailan ang pagtitiis, ang paghihirap..hanggang kailan ko ito mararamdaman, hanggang kailan ito papalo sa abo kong utak, hanggang kailan ito didikit sa makata kong puso, hanggang kailan ito iinog sa akyat-baba kong buhay... Simple lang siguro ang kasagutan...Hanggang masaya ako sa kanyang piling, hanggang tumatawa ako habang nasasaktan at habang naaliw ako sa unang bugso ng pag-ibig ay magtitiis ako, maghihintay...nang tapat at totoong paghihintay, para sa kanya.. para sa nag-iisa kong buhay. Hanggang sa mahanap niya ang dahilan ng kanyang buhay...hanggang sa makamit niya ang pinakarurok niyang tagumpay ay nasa likod niya ako...tumutulak, gumagabay!....Sana hindi ako mapagod sa kahihintay, sana hindi ako mapagod sa pagmamahal, Sana hindi ako susuko, sana hindi ako mawalan ng gana, sana hindi ako makahanap ng iba, sana kasi ito na ang nangyayari ngayon...

2008-08-01T20:53:00.000-07:00

Sa pagtatapos ng mahahalagang pangyayari sa buhay may mga taong maiiwan at makakasama sa iyong paglalakbay, mga pangyayaring susukat sa iyong pagiging tao...Minsan kailangan nating ibalik ang nakaraan para pagdating sa hinaharap ang pagsubok ay ating malalampasan...Ingat!

Paalam sa pagkabata!

2008-06-05T21:31:00.000-07:00

Nung bata ako madalas akong nangunguha ng bayabas sa tagong bahagi ng aming nayon, Bayabas na marahil may malaking implikasyon sa aking pagkabata at buhay musmos. Ang bungang-kahoy na ito ang tanging nagpapaalala ng aking kalikutan sa aking kabataan ( Bata pa man din ako hanggang ngayon! ), mga masasayang sandali na kahit sa panahong ito'y nagsisilbi pa ring sulo sa aking landasin, panahong kinulayan at pinuno ng kasiyahan. Mga panahong tanging ang liwanag ng sikat ng araw lang ang aming kalaro, mga damo sa parang ang aming banig at tutubi sa kahanginan ang nagsisilbing bubong sa banaag ng sikat ng araw. Kasabay ng agos at bugso ng panahon ay nanatili akong bata at isip-bata, mga gawaing sana'y ginagawa lang ng mga paslit ngunit naging panuntunan ko na sa buhay. Nababasa ko sa aklat o di kaya'y naririnig sa iba na ang buhay ay madali lang, sa kaiklian ng buhay ay hinangad kong maging matanda, magkaroon ng sariling pagpapasya, umibig at magtrabaho kaysarap isiping ang lahat ng ito'y natamo ko na, napasaakin ngunit kasabay ng pagkamit ko ng aking mga mithiin sa buhay ay sabay na bumabalik ang mga gunitang minsan kong kinalimutan at naging bahagi ng aking buhay. Tunay ngang ang pinakamasayang bahagi ng tao ay nsa kanyang kabataan dito'y malaya siyang nagtatampisaw sa ilog, naliligo ng ulan sa alulod ng bahay. Dito'y walang inaalalang gasgas sa tuhod, pilat sa balikat, puting pisngi o di kaya'y buhaghag na buhok. Dito ang panginoon ay isipan, ang kalaba'y pagod. malaya ang lahat, ang lahat ay malaya sa wangki-wangking karanasan nguni't nagkakaiba kung paano sila dinuyan ng kanilang Kabataan at minahal ng kanayunan...

Tuksi ( Ang paggapas ng Diwa) sampung tula ng buhay at pakikipamuhay

2008-04-08T21:38:00.000-07:00

Tubig-kanal
Richard P. Moral, Jr.

Mula sa kanugnog na bukid
Sa gumiwang-giwang na panot nang burol,
Sa pagsudsod sa lubak at wakwak nang talamapas,
Sumusuot sa manipis na mukha ng lupa, sumusutsot sa abuhing putik nang baliktad na nayon,
Nagpagiwang-giwang sa gitna ng dalisdis, hanggang sa titilapon, matitipon,
Aabutan ng isa, dalawa, tatlo o higit pang araw…
Ng buwan,
Ng taon…

Naglilihi ang kaibigang palaka,
Hanggang sa mamintog ang tiyan, kakabad na lalabas ang banyagang “pito-pito”,
Sasakupin ang malabnaw na tubig,
Na nagmula pa sa ugat ng dayami,
Sa ubod ng saging, kinahig ng dalisdis
Hanggang sa titilapon, matitipon, aabutan ng isa, dalawa, tatlo o higit pang araw…
Ng buwan,
Ng taon…

Padausdos na susugod, mula sa saluysoy ng bukid
Patakbong bumubulwak sa mahapis na sapa,
Natipon na ang pamatay peste, sumanib ang pamatay kuhol
Sa irigasyon, sa dam, sa krek
Nagsadiwa kasama ang banyagang “pito-pito”
Sasakupin ang malabnaw na tubig,
Na nagmula pa sa ugat ng dayami,
Sa ubod ng saging, kinahig ng dalisdis hanggang sa titilapon,
Matitipon, aabutan ng isa, dalawa, tatlo o higit pang araw…
Ng buwan…
Ng taon…

Ang lamawa’y nasaid na…
Dumulas pati ang mumo, tinik ng galunggong,
Buto ng baboy na uhugin at ang tanging dumikit ay ang laway ni Bantay sa batong makinis…
Natipon na ang pamatay peste, sumanib ang pamatay kuhol, sa irigasyon, sa dam, sa krek
Nagsadiwa kasama ang banyagang “pito-pito”
Sasakupin ang malabnaw na tubig,
Na nagmula pa sa ugat ng dayami,
Sa ubod ng saging, kinahig ng dalisdis,
Hanggang sa titilapon, matitipon, aabutin ng isa, dalawa, tatlo o higit pang araw…
Ng buwan..
Ng taon…

Sa marangyang kanal ay nagsusumiksik ang nasaid na tubig sa lamawan, ang nadulas na mumo, tinik ng galunggong, butong baboy na uhugin kasama ang dumikit na laway ni Bantay, ang pamaty peste, pati ang pamatay kuhol mula sa irigasyon, sa dam, sa krek,
Kasama ang “pito-pito”, sasakupin ang malabnaw na tubig, na nagmula sa ugat ng dayami, sa ubod ng saging, kinahig ng dalisdis, hanggang sa titilapon, matitipon, aabutan ng isa, dalawa, tatlo o higit pang araw…
Ng buwan…
Ng taon…
Maaanod…
At si Totoy ay naghihintay sa tubig-kanal, maglalaro siya ngayon,
Siya’y maglalaro…

ULAN
ni Richard P. Moral Jr.

Ako'y lalakad...
lalakad kasama ang ulan,
kasama ang patak na marahan
at lamig na napaparam

Doon kami pupunta
kung saan ang tumana ay natitigang na,
doon kung saan ang uhaw na lupa ay papuputikin,
doon kung saan ang tao'y sabik makasilip ng tubig sa langit...

Lalakad kami,
lalakarin namin ang sansinukob,
iwiwisik sa mga bitui't buwan ang tubig, ang luha!
sa pagas na lupa'y biglang isasabog!
at ipupulupot sa bulalakaw at apoy, ng sa ganu'n
wala ng init na mararamdaman.

Ididilig sa bakal na puso!
ang lamig nito'y ipapasutsot
nang sa ganu'n ang tungkil na galit
ay unti-unting maaagnas,
ako'y titila lamang kung wala ng poot sa lupang pihikan,
kung wala ng init sa diwang tinatalian......!!!

SLASH AND BURN
Ni Richard P. Moral, Jr.

Piak pa ang bukid sa may tumana
habang laslas pa ang umagang
bumabalot sa kawalan,
isang dipang liwanag ang sa aki'y tumingin.
sa kanan ng dambuhalang kawaya'y
sumisigid ang kahapon, sa hanging umaanas-as,
sa lawiswis ng mga sapang natutuyot
sa mga dahong nalalagas at nahuhulog sa humihingal na lupa'y
unti-unting kumikislap ang liwanag,
Alam kong nadadama ko ang alikabok
ng kahapon, naaaninag ko ang patay nang Nayon...
sa ugat ng mga punong tadtad ng talim...
Sa mga sabog at wasak nang pakpak ng mga alitaptap
sa mga magagaspang na bato ng kabukiran
nakalatag ang uhaw na mukha ng bukid,
nakabuhaghag ang bangkay na mga tanim...
Putol ang mga punong matatag at malakas
putol sa kadahilanang slash and burn ang pinagmulan!
putol habang wakwak ang nakakalbong burol!!!

Subalit humihinga siyang winawaksi ng panahon,
bumubulong ang burol sa walang malay na mga taon!
dumadaing habang sinusuyod ng panahon.
humihikbi kasama ang mga bituin tuwing hatinggabi,
lumuluha sa mga kaluluwang ligaw!
Pagas! tuyot! walang buhay!
bubunuin isang araw ang pagkabkab ng lupa,
kakalkalin ang pusod nito't huhukayin
hanggang sa madusta ang paligid,
mamahinga ang gulod
at habang lumulubog ang araw,
sumisipol ang burol sa kalangitan
humihingi ng isang pahinga...
Isang mahabang pagkakatulog
sa mainit at maalinsangang "slash and burn".

Pamumulaklak
Richard P. Moral, Jr.

Ang oras ay unti-unti nang kinakain ng dilim,
Ang bango at siphayo ng bulaklak ay umaalingasaw na,
Handa na siya!
Sa pagsikat ng araw na malapsaw
At sa pagtulin ng agos ng dilim,
Ang pagkumot ng lamig sa sariling katawan,
Ang paghamog ng paligid,
Lahat ng ito’y tanda ng pamumulaklak,
Bumagyo man o umulan,
Tumatayo pa rin ang munting bulaklak sa dilim,
Sa nipot ng kinang na kanyang dinadala,
Sanay na siya sa kanyang pag-ulirat sa gabi,
Sanay na ang kanyang bango na kumalat sa pusikit na lansangan,
Sa kanyang pamumulaklak ay gusto niyang makaalpas
Sa dilim,
Sa gabi,
Nawa’y may makita siyang kinang sa landas na kanyang pinamumulaklakan,
Nawa’y may pumitas sa kanyang ganda,
Kahit nakalubog sa putik ang kanyang kapara.
Nawa’y sa paglaglag ng kanyang bulaklak ay mahulog sana sa maliwanag na lupa,
At sa kanyang paglago’y makasilip sana siya ng katahimikan
At kaliwanagan sa kalangitan…

MGA DAHON SA TANGKAY
( Isang pagpapakilala sa tula ni RPMJR)
Richard P. Moral, Jr.

Isa-isa, dahan-dahan
Langkay-langkay, pulu-pulo
Pangkat-pangkat…

Sa silong ng mga naagnas na dahong naglalamay,
Sa gilid ng mga nabubulok nang ugat,
Mga wasak na siit, mga tadtad ng kawayang inaamag sa sulok ng kawalan,
Mga kinakalawang na lata, basag-basag na bote ng tikila,
Long neck, vino, mucho at vodka, mga nilulumot nang bato sa makitid na saluysoy, mga gibang kural sa maalikabok at gusgusing landasin na pinapalamutian ng mga pira-pirasong bubog, mga tipak-tipak na paso, ng mga pudpod at nilalagom nang tsinelas…

Isa-isa, dahan-dahan,
Langkay-langkay, pulu-pulo
Pangkat-pangkat…

Sumusupling ang halamang patay
Mga tangkay na walang buhay,
Nagkaugat, nananalinsing, tumutubo nang patwarik,
Yumayabong, tumataba,
Tumitingkad, lumalago kung masikip ang paligid,
Kung makitid ang mabatong landasin!
Malusog kung nabubulid ng mga sachet
Ng mga shampoong pampalusog ng buhok, pampawala ng balakubak!
Pampataas, pampaiitim…
Kung natatambak ng mga inuuod na mga tirang pagkain, mga balat ng pakwang pininid sa eskinita, sa kanto, sa gilid, at sulok.

Napipigtal sa katanghalian, may lilim walang silbi, bangkay,
tuod ang katawang patpatin,
mga dahong natitinag sa hanging tampalasan,
mga tangkay na marurupok, nawawasak na punong kalansay, nababakling katawang sa hangi’y umuunday…

Isa-isa…
Nalalagas, nakakalbo, nababansot
Napaparam, nanginginig sa tagsibol na darating, namimilipit sa katigangang sakdal-tiim,
Lalambi-lambitin ang dahong walang imik
Habang tinutugtugan ng mga aliping butiki,
Ng mga lipaking tipaklong, salaginto at salagubang…

Dahan-dahan…
Maglalaho rin ang buhay na ito…
Pipinid
rin ang higanteng durungawan…
Kikipot rin ang malawak na kalangitan habang sumusulyap sa nakalipas,
Sa mga inaantok nang mga araw, sa mga nahihimbing na gunita…
Ngunit hindi pa ito magmamaliw…
hinding-hindi ito magmamamliw…
Hinding-hindi.

BILOG ANG BUWAN
NI:Richard P. Moral Jr.

Bilog ang buwan ngayon!
sa tuktok ng bundok ay inyong pagmasdan,
may munting kadiliman sa kanyang kabilugan.
Ang ulap ay manaka-nakang bumabalot sa kanyang katawan, at ang munting bituin sa kanyang paanan, pansinin mo kaibigan, na wari nagbubulungan!
Iyong pagmasdan ang kanyang banaag,
di ba wari'y malamlam? na dapat sana'y walang hangganan,
pero bakit walang ilaw sa aming bakuran? wala ni isang liwanag ang tumagos sa aming tahanan?
A!
'oo' nga pala! kami'y wala sa aming tirahan kami'y nasa duyan, nasa silid ng pook gitgitan sa pasilyong aming nilalapagan....
Ngayon nga'y bilog ang buwan..
sa aming pagtulog ay amin na lamang pagmamasdan na ang buwan ay bilog!
Bilog na bilog!

MADRE de CACAO
Richard P. Moral, Jr.

Kumakaway tuwing bumubulwak ang madugong sinag ng araw,
sumasanib sa pawisang anag-ag ng Mayo
Nalalagas, Naaagnas sa pagas na lupa ng kabihasnan, ang mga dahon na umaalon-alon sa gitna ng kalansay na nayon, ang mga marurupok na sanga, nakaangklang tadyang na animo'y binti ng lagnating bata, ng sakiting matanda...
ayaw kong pagkumot sa tulyapis na araw ay masilayan ang kanyang pigura...isang nagmamakaawa't tumatangis na nilikha na pinaghele ng malayong kabihasnan, isang tumatawag sa di maabot na kawalan...
ayaw kong tanawin siya sa durungawang humihikbi pagkat para ko na ring inari ang kanyang hapdi!
para ko na ring sinulo ang makamundong hilahil!
kung nais niyang magdusa'y ipalunok sa kanya ang dagok, ang unos, ang apoy, ang lamig... kung nais niya'y bakit ko aagawin ang putong?...
kung sa ganyang dahilan ay mababayaran niya ang karamutan, kung sa paraan iyan, diyan lang siya makakabangon, maiaahon!!
ang pagkamadre niya'y lamunin ng dagta, lukubin ng pulot, hilahin ng mga bubuyog, tutubi...hilahin para itigil ang pagpapakaaba! ihinto ang pananahimik...ang pagpapatiwakal...ang pagpapatianod...
hilahin siya ng mga surot, butiki, gamu-gamu, ng mga anay... ng ipis...ng mga insektong walang malay para lumaban...lumakas...tumatag...magbitiw ng salita...wasakin ang moog... ang tanikala...
durugin! pagpirapirasuhin ang kadena! ang araw... ang tigang na lupa...ang sakiting mukha para makawala sa hampas at latigo ng panahon!
wasakin...durugin!!! madre de cacao!!!

UMAGA
Richard P. Moral Jr.

Isang apoy ang muling sisibol sa silangang bahagi ng bughaw na langit,
Piping karimlan ay agad nababasag sa ingay ng paligid na dala ng banaag. Hihimasin, hahalukayin, hahagkan ang bawat masasagi, matutuyo, malalanta, maluluoy ang lahat ng mga may buhay, sa isang umaga.
Datapwat gulong ang lakad ng bawat kariktan mamamatay ang isa'y mayroong sisibol, kakaway ang isa pagkatapos...mamamaalam! ginto ang hamog na kukumot sa iyong paanan,
Habang perlas ang luhang namamatak sa iyong kalooban, At maya-maya'y biglang isasabog ng liwanag ang mabagsik na ulan, sa tigang na lupang nauuhaw sa langis ng langit at pawis ng Diyos,
Umaga...pagkatapos mangalirang ang mga may buhay,
tanghaling may pamamaalam ang lunggating dinadala ng sanlibutan, at pagdarapithapon ito'y malalaglag,
mananalangin muna sa munting anag-ag at muling mangangarap na sana may isang umagang wala ng dusa't hirap!.

PAGBAGSAK NG ULAN
RICHARD P. MORAL JR.

Halika kaibigan,
sabay tayong maliligo sa ulan, magtatampisawan tayo,
magbababad sa ilog at kapagka bumaha
ay hintayin nating humupa ito;

Pupunta tayo sa madamung bukirin
at doon natin hintaying tumila ang ulan,
magpalibut-libot at magpagulong -gulong sa gitna ng damuhan,
magsisigawan at magtatawanan kasabay
ang kulog at kidlat...

Halika kaibigan,
gagawa tayo ng kastilyong lupa,magtatakbuhan
tayong kasama ang hangin at mag-aawitan kasabay
ang pagbagsak ng ulan...

Gagawa tayo ng bangkang papel
at bigla ay ilalagay sa ibabaw ng tubig,
kasabay ng pag-anod ay ang pagtakbo
ng panahong kaybilis...

Malilimutan man natin ang masayang gawain, ngunit kaibigan
ang kabataang ating nilandas
ay kukulaya't patuloy na itatatak sa diwa't puso
hanggang sa tayo'y mawalay...

Ganyan ang buhay, kaibigan
mga bata tayong naglalaro sa lilim ng ulan
at pagkatapos nito'y sisikat ang haring araw,
daratal at magniningning ang liwanag ng bukas...

Magkaminsa'y nasusugatan tayo, nadarapa sa gitna
ng kaligayahan, ngunit ang pagbangon ay andiyan na sa atin
at bukas makalawa, kasabay ng pagbagsak ng ulan ay titiklop naman tayong naaagnas sa bawat patak....

PAG-AALAY
Ni:Richard P. Moral Jr

Ipitik mo, o, aking tadhana ang munting banaag sa aking diwa,
hayaang tumulo ang perlas na luha, sa bangkay na moog ng mga dakila...
Iwisik mo patungong papawirin, ang dugo ng aking damdamin, ang pagas na lupa'y bayaang basain, ng mga panimdim ng aking simulain...
Ipulupot mo sa nakadadarang na apoy ang aking luha,
unti-unti mong agnasin ang mahapding damdamin, nang sa ganu'n malulunod sa matinding kadiliman ang pusong sinasakal ng panahon!
Sa kalungkutan ay dahan-dahan mo akong isalang, ihulog mo ako sa karahasan, sa kapighatian, sa matinding kawalan.
Tadhana ako'y iyong buhayin!
buhayin sa piling ng mga kaluluwang matampuhin! sa mga bangkay na walang damdamin!
Ang pag-aalay na itoy taos sa puso, kung para sa kadilimang lumulukob sa aking bayan...
Boung tapang na iniaalay ang diwang manhid, kung para sa bayang dinusta't nilupig! Kung saka-sakaling ako'y wala na't inuoud na! bayaang ang ala-ala'y buhayin, buhayin ng mga taong pinapatay ng kanilang adhikain...
at sana'y sisibol sa kanilang puso ang tunay na halaga!
Na ang diwa'y matapang! Na ang paninindigay kailangan!

Bisikleta

2008-03-27T23:39:00.000-07:00

Hindi ako marunong magbisikleta ngunit dinadala ako ng aking kalikutan sa ibang aspeto ng pagbibisikleta, dinuduyan ang aking puso sa matapat at makulit nitong guni-guni, hinahawan nito ang landasing minsan ay nabigo, nasugatan at nabalian ng buto ang sinu mang mangarap tumulay sa pagiging abnormal sa pagsakay at sa pagiging bihasa nito. Hindi ako marunong pumadyak, pumreno at sumipa, ni hindi rin bihasa sa pag-ilag sa mga liku-likong landas na tatahakin. Ni hindi ko pinangarap na minsa'y makakasakay ako ng maginhawa at lakas loob na bumabaybay sa sa garalgal at bukul-bukol na lansangan, gutay-gutay at wasak wasak na eskinita, minsan pa'y hindi ko ninais na mapagod at manigas ang aking binti dahil lamang sa kasisipa ng padyak nito. Maraming beses akong nabubuhay sa gumigitaw-gitaw na larawan ng pagbibisikleta, kesyo ayaw kong matuto dahil mahirap, kesyo gusto ko dahil...
Unti-unti sumisibol sa aking puso ang mithiing maglakbay, humulma ng mga ligaw na pangarap sa aking ganggamonggong utak, puminta ng isang marikit at malinaw na bungang-isip, mga bungang-isip na marahil ay kailangang paghirapan para maging totoo't realistiko nguni't nagbabadya ang kawalang malay ko sa buhay, ang pagka-ignorante sa lipunan at ang pagiging madulas ng aking mga pangarap. Kung lumalaki man ang lamat ng aking kawalang malay hinggil sa buhay ay lumiliit naman ang aking kahungkagang tumingin sa malawak na langit upang mag-isip at maglakbay, upang maniwala sa sarili at maging matibay, habang lumiliit ito ay lalong nadadagdagan ang pasaning gusto kong itapon sa maputik na ilog, ay hindi maaari sapagkat kailangan, sapagkat dapat, sapagkat ito'y batas ng tadhana.
Kung hahakbang akong pasulong sa anu't ano'y may humihilang pabalik sa unang hakbang, kung tumayo ng mataas at magmukhang kawayan sa gitna ng malapad na gubat sa walang kadahilana'y mababali ang gahiganteng pag-asa, masusupil ang dinamikong paniniwala at rurupok ang pundasyong saligan sa gulanit at patpating mga paa. Sapagkat ang pagsulong ay humihila ng buntot ng nakaraan at ang nakaraan ay umiindayog sa umuusad na ngayon.
Ewan ko kung bakit ngayon pa tumutubo ang mga baliw na pagnanasa upang maghanap ng naninilaw na damo sa parang, kung bakit ngayon pa, pagkatapos kong mapako ang sarili sa ilog na walang agos, agos na hindi gumagalaw, paggalaw na hindi napapansin at nakikita. Kabalintunaan man ang nakadilat ang mata habang natutulog, ang magmataas habang ika'y nagiging hukot sa pagsubok, ang magmatang lawin sa gitna ng nakakabagabag na kadiliman ay siyang unang hakbang para simulan ang pagnanais na makaalpas sa kawalang malay, sa paghahanap ng kumikinang na brilyante sa bunganga ng uling.
Ang dating bisikleta'y napalitan ng eroplano, ang dating padyak naging upuang malambot, ang bundok ay naging alamat at sumibol ang banyagang syudad. Ang pilipit na manobela'y umuugong na ngayon. Ang batas ng pangarap ay may sinusundang landas, kung tala ang inaabot minsa'y nasusungkit pati ang buwan. Ang batas marahil ay makapangyarihan sa mundo ng panaginip, sumusuong ito at ginagawang dayuhan ang sariling isip at iniiba ang nakasanayan na. Gusto kong matutong magbisikleta nguni't nananalingsing yun ng isang mas matayog na ideya, nanunuot, sumisiksik, pigilan ko ma'y lumalaban at binabali ang nauna kong prinsipyo.
Ang bisikleta ang nagturo sa akin kung paano mangarap, buuin ang mga pangarap na yun at simulang ibahagi ang mga pangarap na yun at mula sa kakawag-kawag na galaw n'yon ay ginawa nyang matibay ang susunod kong hakbang, ang lalakbayin kong daan at marahil sa di kalayuan ay hihinto ako hindi dahil sa pagod at hirap ng pagpadyak kundi kailanman ay hindi ako natutong sumakay nito...Ngunit ibang sakay ang nahabi ko dito, pagsakay na pinatatag ng panahon, pagsakay na kailanman hindi itutumba ng lubak-lubak na eskinita, na hindi kayang pigilan ng tanikalang nakapulupot sa sariling katawan at marahil bukas ay iiwanan ko ang matamis na ngiti at tutupdin ang matagal nang nabuong hangarin.

Sa piging ng mga magiging guro, ako'y nagsalita!

2007-07-18T21:45:00.000-07:00

“ At nang buksan ni Duardo ang pinto ng kotse upang makaibis siya ay lalong nagtumining ang kahungkagang nadarama niya kangina pa. At may sumungaw na luha sa kanyang mga mata. Tila hindi na niya makikilala at hindi rin siya makikilala pa, ng pook na binalikan niya.”

Ikinagagalak ko ang pagpunta dito! Sa ating Dakilang Presidente Wilfredo Lubrico, FMS, Kay Dr. Noemi B. Silva, kay Ginoong Juan E. Almodiente, sa mga mag-aaral ng kolehiyo ng edukasyon, sa ating mga opisyales na bumuo at nagpatulo ng pawis…Sa inyong lahat Magandang Gabi!

Apat na taon, sa apat na taong ito’y naging pugad ang paaralang ito para pagyabungin ang nakatago kong talento at lakas, sa apat na taon ay sinubok ang natural kong kakayahan, bilang mag-aaral! Bilang isang lider! Hindi kaagad- agad maiwawaglit ang mga araw na aking ginugol, mga araw na marahil humubog at lumikha sa akin bilang isang ganap at tunay na tao! Kung maibabalik ko lamang ang mga panahong nalagas, mga panahong nagluluto sa likod ng gym para may ipakain sa manlalaro, panahon na nagpakita sa akin ng tatag at tapang, minsa’y naiisip ko ang kasutilang aking nagawa, nagtatago ako para hindi ako Makita ni Sir Amodiente para wala kaming ensayo sa maluwag na talumpati, ayaw ko kasing nag-eensayo ngunit wala pa rin akong ligtas huli pa rin ako! mga panahong may biglang tumawag sa akin habang nagsususlat ako ng sanaysay para sa kompetisyon dahil nadefault daw ang Basketball girls ng Kolehiyo ng Edukasyon, karaka-raka kung tinapos ito at tumalilis na pumunta sa court!
Hindi ko man sabihin ay namimiss ko ang mga panahong yun! At kailan man, saan man mapadpad ay babaunin ko ang karanasang nagturo sa akin kung papaano maging isang tunay na guro! Ngayon ay inihahabilin ko ang susi ng responsibilidad sa inyong presidente Bonifacio Suravilla III para ipagpatuloy ang sinumulang pakikibaka ng inyong lingkod…
Bago ako magtapos hayaan ninyong tapusin ko ito sa isang pantas:

“ Kung may dalawang batang ang isa’y may libro at ang isa’y wala, lamang ang may libro! Ngunit kung ang may libro’y hindi mahilig magbasa at ang walang libro’y mahilig, daig niya ang may libro!”

Magandang gabi at salamat!

( Binigkas noong ika-hulyo 14 2007 sa Pamantasan ng Notre Dame ng Marbel ng inyong lingkod!)

Miminsan na lamang akong nakagagawa ng tula!

2007-07-13T22:34:00.000-07:00

Kung minsan ay gusto kong mamitak sa linang, mamidpid sa tumana, bilangan ang mga alitaptap na lumilipad tuwing wala ang mapanglaw na buwan,titingnan ang maririkit na bituin sa madilim na kalangitan at maniniwala sa mga matandang pamahiin at humiling sa buntot ng bulalakaw,ang magpatangay sa agos ng panaginip habang ako'y lumilipad sa kalawakan, ganitong ganito ang ginagawa ko noong mga panahong sumusungkit ako ng ideya, tumatahi ng mga galang salita at gumagawa sa pamamamagitan ng tula, maikling kuwento at sanaysay...Nililibang ko ang aking sarili at pinagmamasdan ko ang nilikha ng Diyos na ibinigay lamang sa taong nagpapahalaga nito, kung ako'y busog na sa panonood kaalinsabay nito ang pag-agos ng haraya para lumikha ng tula at iba pa!...Ngayon, Hindi na ako nakakalista ng mga hilig ko, ni ang sumungaw sa malamig na gabi upang dumaloy ang aking diwa! Sa kadahilanang wala ng oras, wala ng panahon! at dahil mas marami ang aking mababagong paniniwala sa bawat talakayan sa klase ay mas pipiliin ko ito...kahit na nga miminsan na lamang akong makagagawa ng tula! Kahit na nga miminsan na lamang....

" Yaon lamang taong marunong magpahalaga sa tula ang marunong magpahalaga sa buhay"

Salamat sa aking mga mag-aaral! (tulang ukol at para sa aking mga mag-aaral)

2007-07-05T02:43:00.000-07:00

Kung ilang masasakit na salita ang nabitiwan
Nang di sinasadya ay patawad!
Patawad sa mga pusong lumuha at napahiya!
Patawad kung sa bawat panaho'y nabulyawan ko
ang kawawang mga puso!
Nahagisan ng yesong makamandag,
Nagsungit, nagmura, nagalit nang taos,
Patawad sa panahong nasalubong ako't hindi nangitian,
Napansin o nalingunan...

Ang panaho'y kaydaling
mapalis, umaga kanina ngayo'y hapon na!
Pagtiisan ninyo ang gurong ang hangad lamang
ay kabutihan at ang kapakanan ninyo!
Kaysarap namnaming kayo'y natuto
at parang langit ang piling kung kayo'y nagbago!

P.S Nagpapasalamat ako sa pangkat ng Blessed Jane of Aza, espesyal kayo lagi sa akin!
sa Saint John of Macias sa makabuluhang talakayan!, Sa Blessed Raymund of Capua na walang sawang tumatahimik!, sa Saint Thomas Aquinas sa magiliw na pagtanggap at masayang samahang di ko malilimutan at ang Saint Hyacinth of Poland sa wagas at tapat ninyong pagtitiwala sa akin! Gabayan nawa kayo ng Diyos!

Panibagong yugto ng buhay!

2007-06-18T00:51:00.000-07:00

Kung dati rati'y nakikipaglaro pa ako sa tutubi, nanghuhuli ng tipaklong sa linang, namumuslit ng mga aliling, saluysoy, maria kapra at uwang, ngayon hindi na maaaring humawak ni manguha ng mga yun! hindi na maaaring pumulot ng lupa upang maglaro at itapon sa pisngi ng kasama! hindi na rin maaaring magbabad sa tubig-ulan! ni ang sumakay at lumambitin sa marupok na sanga ng sinegwelas! manghuli ng mga palakang bukid sa sapa at kumain ng galang prutas sa gubat! hindi na maaari sapagkat naging maestro na si Dodong! lumaki na si junior... at anong hiya marahil kung nakita akong umakyat sa puno! nagtampisaw sa tubig-kanal! nanungkit ng kamatsiling hilaw! Anong hiya nga marahil!!! Bakit dumadating sa punto ng isang tao ang kalimutan ang larawan ng kabataang kanyang pinagkanlungan! Bakit kinakailangang layuan ang nakasanayan na at talikuran ang habang buhay na kaligayahang nakapagdudulot ng lugod sa puso ng isang nilalang! Ito ang panibagong yugto ng aking buhay! pagharap sa pagiging guro at pagpapatibay at paglilikha ng makabagong makata! SALAMAT SA BUHAY! Namimiss ko na ang aking buhay!!!! Kasihan nawa ako ng Diyos!

NAMIMISS KO ANG BUKID!

2007-03-30T22:50:00.000-07:00

Kung ilang puno ng bayabas ang aking naakyat ay hindi ko nababatid, ang tanging alam ko'y nababakli ang mga sangang marurupok tuwing ako'y umaakyat at nangunguha ng mga matatamis na bunga nito, daig ko pa nga si maria kaprang ibon na dumadagit ng mga hitik na hitik na hinog! Kung ilang damo na ang nalumpo at nawasak, nabalian ng tangkay, nawalan ng dahon, nakalbo ang sumusupling na mga bobot na bulaklak nito,ay hindi ko alam,sa muli ang nababatid ko'y hindi ang bilang ng halamang nangagkasawi kundi ilang sugat na ang nagamot at napahilon ng mga halamang yaon! Ilang sugat na nga ba? sugat na dala marahil ng pagtatakbuhan, ng taguan, ng hulihan, ng gulungan sa maberdeng damuhan...sugat na umuukit sa manipis kong balat at nagiging pilat na palatandaang kami'y nagkasayahan!
ilang taon na nga ba ang lumipas at nataktak, ilang araw ang nalagas at nahulog...namimiss ko na ang bukid...namimiss ko na ang halakhakan tuwing kami'y lulusong sa sapa at manghuhuli ng butete, papakainin si kalakian at susundutin ang kanyang gulugod para magalit at kami'y magsisitawanan...Namimiss ko na ang mga sandaling hinugis ako ng aking kalikutan, ang mga kalaro ko't katunggalian...ang buhay elementarya at buhay bukid na aking naranasan...sana'y makakahuli pa ako ng tutubi, makapaglalaro sa ulan...sana'y sa panibago kong mundo ay makakaniig ko pa ang bukid, ang pook, ang tumana na aking nakagisnan...Namimiss ko sila nguni't namimiss rin kaya nila ako?

kumakaway sila tuwing ako'y lumulusong sa bayan, ngumingiti kong ako'y nagbabalik...sa simpleng kadahilanang hindi ako naging dayuhan sa aking sinilangan at sa payak na pananalita'y namimiss nila ako at sila'y nalulungkot dahil minsan na lamang kaming magkakapiling... Namimiss nila ako at ya'y patulo'y kong nararamdaman...

"masuwerte ang mga batang lumaki sa bukid dahil alam nila ang halaga ng buhay, ang sarap ng pakikipamuhay,mapalad sila dahil tulay sila ng kahapon at ngayon, sila ang piping saksi ng pagbabago...ang mga bata sa bukid ang time machine ng makabagong mundo"

( P.S Brgy. Mambucal at Mambucal elementary school...Maraming maraming salamat)

KUNG BAKIT MATRIKULA ANG HUSTISYA PARA SA MGA MAG-AARAL...

2007-03-30T21:56:00.000-07:00

(Ang pakikibaka ay hindi magtatapos sa bulyaw at sigaw sa bintana ng mga hungkag na tao, maglalagos ito patungo sa bukid, sa dagat at kahit sa panitik... No to tuition fee increase!)

(Lalo itong manggigising ng kaluluwa upang makibaka! makipaglaban sa tunay at wagas na karapatan ng mga api, dukha at pulubi!)

Hindi namin kailangan ng kalayaang magsalita
sapagkat maaari na kaming magsisigaw sa bukid
na sinasaka ni Ama,
Kaya naming murahin ang aming sarili
O kahit sino pa!walang sasawata
Basta't walang nabubulahaw na mga administrador
Sa likod ng bintana!

Hindi na namin kailangan ng kalayaang sumamba
Sagana na kami sa santo't santa
Hesus Mariang madadasalan kapag said na ang bulsa't
Ang kuwentador at administrador
Ay nagbabantang hindi na magpautang.

Hindi namin kailangan ng kalayaan sa pag-aaral,
marami naman kaming mahihita't makukuha na dunong
sa aming munting dampa,
Huwag lang kaming maghahanap ng Pamantasang binabayaran
Pati ang kaluluwa!

Hindi namin kailangan ng kung anu-anong
kalayaang pandekorasyon,
Ng kung anu-anong di namin maintindihan;
CHED autonomous institution o ano pa man!
Isa lang aming kailangan,
at ito'y aming ipaglalaban anumang paraan:
Mababang matrikula, ang pinagmumulan ng lahat ng aming kalayaan....

PAGBAGSAK NG ULAN

2007-02-19T19:48:00.001-08:00

PAGBAGSAK NG ULAN
RICHARD P. MORAL JR.

Halika kaibigan,
sabay tayong maliligo ng ulan,magtatampisawan tayo,
magbababad sa ilog at kapagka bumaha
ay hintayin nating humupa ito;

Pupunta tayo sa madamung bukirin
at doon natin hintaying tumila ang ulan,
magpalibut-libot at magpagulong -gulong sa gitna ng damuhan,
magsisigawan at magtatawanan kasabay
ang kulog at kidlat...

Halika kaibigan,
gagawa tayo ng kastilyong lupa,magtatakbuhan
tayong kasama ang hangin at mag-aawitan kasabay
ang pagbagsak ng ulan...

Gagawa tayo ng bangkang papel
at bigla ay ilalagay sa ibabaw ng tubig,
kasabay ng pag-anod ay ang pagtakbo
ng panahong kaybilis...

Malilimutan man natin ang masayang gawain, ngunit kaibigan
ang kabataang ating nilandas
ay kukulaya't atuloy na itatatak sa diwa't puso
hanggang sa tayo'y mawalay...

Ganyan ang buahay, kaibigan
mga bata tayong naglalaro sa lilim ng ulan
at pagkatapos nito'y sisikat ang haring araw,
daratal at magniningning ang liwanag ng bukas...

Magkaminsa'y nasusugatan tayo nadarapa sa gitna
ng kaligayahan, ngunit ang pagbangon ay andiyan na sa atin
at bukas makalawa,kasabay ng pagbagsak ng ulan ay titiklop naman tayong naaagnas sa bawat patak....

NAKABIBINGING KATAHIMIKAN (Maikling Kuwento)

2007-02-08T21:07:00.000-08:00

NAKABIBINGING KATAHIMIKAN
NI RICHARD P. MORAL, JR.

Ilang hakbang na lang at mararating ko na ang gusaling aking pinapasukan...ilang tulo ng pawis na lang at mararamdaman ko na ang sumisigid at nakakagaang pakiramdam ng aircon na unti-unting humahagod sa naiinitang katawan...papag-alabin at sisindihan ang lamig na nagkakanlong sa hibla ng aking buhok, sa himaymay ng aking laman at kalauna'y sasabog ang suwabeng hinahanap ng katawang pagal sa kakalakad mula sa makipot na eskinita, sa masangsang na estero, mula sa nagigitgitang mga jeepney, sa rumaragasang paa ng mga tao, sa mga busina ng mga naglalakihang bus, ten wheelers, sa silbato ng mga pulis patola, hiyawan ng mga sidewalk vendors, uwang ng mga nakadistenong barker malapit sa terminal ng mga mauusok na taxi, sa mga nakakatisod na bato...ngayo'y nasa harap ako ng gusali...ilang palapag...binibilang ko sa sarili...nguni hindi ko matantiya...sinasabad ako ng mga alulong ng ambulance, ginugulat ako ng mga naglalagari at nagmamartilyong construction worker, sinusundot nila ang nag-iisip kong utak para mawala sa ulirat at malunod sa kawalang malay, hanggang sa sumutsot sa pandinig ang mga nanonoot na tagsing ng boses kalye hanggang sa ako'y mabulabog at mawala na sa katinuan ang aking pagbibilang. Dati rati nalalaman ko kung ilang malalapad na kuwarto at opisina mayroon ang establisementong ito, nguni ngayo'y kinakain ng mga napudpod na alikabok sa daan ang mga numerong yaon, ang mga hugis at tekstura ng mga silid na yaon, ang mga mababangong pigura ng lamesa, upuan, dingdig at kung anu-ano pa. Nguni sa aking pag-iisip ay may biglang sisibol sa isang guwang, at ako'y mapapatda, matutulala...Nguni hahakbang ako papasok...mabagal, para bagang may nakalawit na kung ano sa aking paa habang bumibilis ang salisihan ng jeep, sidewalk vendors, ng mga MMDA, ng mga abalang kaluluwa...bumubugso...parang kumakalansing ang kadenang nakagapos sa lipakin kong mga paa. Nag-iibayo ang aking damdamin habang sumusulyap sa tinatariking semento ng gusali...mga nakabkab nang aspalto dulot ng mga ligaw na bala, pukpuk ng bato, ulan, init ay lumulusot ang banyagang diwa...tigib...lumalakbay sa malayong lupain at idinuduyan ang mga ligaw na ala-ala...nalalaglag...nalalagas...
...........
Ilang gabi ng bumubulwak ang matitinis na putukan sa bukid...lumiliwanag ang kagubatan tuwing binabalot nang umuugong na hagibis ng bala...umiilaw nguni panandalian lang...sumusulpot-sulpot at bigla ring nawawala...ilang gabi na at palaging ganyan ang naririnig namin sa bukid...anila'y away tribu lang daw... nangangalap ako minsan ng mga haka-haka sa aking kapitbahay kung bakit lubha yata ang kanilang alitan at pati ang mga lumang armalayt ay kanilang nagagamit...kung bakit pati ang mga bangkaw ay lumilipad sa kalawakan at dumadagit ng mga kawawang katawan, ang mga pana'y naglipana sa katawan ng kahoy...kung away tribu ito ay tiyak kong hindi ganito ka dugo! nguni sila'y sumsabat...
“away tribu lang yan....matatapos din yan...”
nguni ilang gabi na ang nagwakas ay hindi pa rin natatapos ang putukang pumupunit sa karimlan...
“baka nga away tribu lang talaga yan...nguni may kaba ang aking damdamin”
May kung anong sundot akong naramdaman, may kung anong pintig...madalas kasing nagtatagal ang away tribung ito ng mahigit tatlong buwan, at sa tatlong buwang ito'y di kaginsa-ginsa'y nadadamay ang aming pook, may mga natatamaan ng mga lumilihis na bala, ligaw na pana, galang mga bato na kadalasa'y ipinapalaman sa tirador ... at kung tutuusi'y talagang kami ang nabibiktima...
Narinig ko minsan kay Ka Dencio...
“ Tayo ang pinupunterya niyan, kahapon pumunta ako sa bundok, sinuri ko kung ilang patay na ang nakahandusay, kung ilang puno na ang nawasak at nabuwal ng ilang gabing ratratan, nguni sa laking gulat ko'y nakita kong nagtatawanan ang mga walang hiyang tagabundok na yun, ang kanilang mga armas ay direktang tumutugpa sa paanan ng bukid, diretsong patungo dito! Dito sa ating pook! sinasadya nila! mga Demonyo!”
May poot natural! sinong hindi mapopoot sa ibinalitang kahungkagan ng mga tagabundok ni Ka Dencio. Ang putuka'y magtatagal pa ng tatlong buwan o mahigit kaya...ang ngatngat ng armalayt ay ilang gabi naming makakaniig...kung minsa'y balisa ang gabi...kung minsa'y walang natutulog sa amin, takot na baka tamaan ng balang makamandag, takot sapagkat paano na ang bukid na aming sasakahin...ang paggapas, sayang naman! Kaya nga unang baitang lang ang natapos ni Tatay, si Inay ay wala talaga...hihingalin ka kung ikaw ay lulusong sa nayon...hahapuin...at higit sa lahat pagtataya ng buhay mo sa alanganin...
Ilang dekada na nilang ginagawa ang pagpapaulan ng bala, dati'y akala ng mga ninuno nami'y away tribu!
“away tribu lang yan”
hanggang sa nataga at napasa sa amin...
Sino ba naman ang gustong maglakad habang padapa sa damuhan...hindi na nga pala lakad yaon! sinong gustong pumasok dahil sa kagagapang ay nadumihan na ang uniporme at pantalon? Kaya naaawa ako kay Dutay, bunso namin...siya'y nasa gilid ng dingding parati, nakasuksok, siya'y takot lumabas, takot maglaro ...ayaw makihalubilo at baka siya'y matulad daw kay Lota...nabasag ang bungo...bumulwak ang dugo sa kanyang harapan dahil natamaan ng galang bala...Nakakaawa...nakakalungkot...nakakahabag...
nguni kailangan naming manatili dito, kinakailangan naming ibuhos ang dugo sa aming sakahan...ang lipaking paa, gasgas na kamay, gulanit na mukha, kamay at balat na sinunog ng araw. Minsan narinig ko mula kay Ka Berting...

"Ang mga taga-bundok na yan, gusto lang tayong palayasin, gusto tayong paalisin na't iwan ang lugar na ito! kaya tayo inuulan ng takot! ng bala! hangal sila! hindi tayo lalayas!"

Nguni naiisip ko kung ilang palay ang magagapas at mapapalakas ng buto, makapagbibigay ng lakas sa pook namin, makakadagdag ng tapang at paniniwala na matatapos ang kahungkagang ito, kung malilipol lang namin ang taga bundok! kung masasawata lamang namin ang kanilang mga pandigmang gamit! mapapasakamay at susunugin! Di sana'y maligaya kaming nanghuhuli ng tutubi, ng maria kapra sa katihan...Nguni isang malaking kahibangan ang iniisip ko! isang pantasyang tanging may pusong nagmamalasakit sa lupang sinasaka lamang ang nakababatid! tanging sila lamang!...
Sayang!...
Ilang kabang palay pa ang maiimbak at muling ipupunla sa linang? Ilang mga paang gusgusin pa ang tatapak sa tubigan at maglulunoy sa init ng araw? masasayang lamang ang mga ito, tulad ni ka Taryong nawili sa pamimitak sa kanyang linang at kinagabiha'y nahagip ng pana ng mga netibong tagabundok kasama ang kanyang kalakian...
Nais minsan namin ang sumuko at bitiwan ang aming paniniwala at labanan ang tribong yaon, nais namin minsang sumigaw sa hangin, sa parang, sa tumana! nguni hindi pa nadudusta ang aming paniniwala! hindi namamatay ang aming panampalataya! hindi nalulupig ang halaga ng buhay...at kami naniniwala na ang pagdanak ng dugo'y hindi solusyon.
nguni...naisip ko hanggang kailan?!!!
Kailan ba namin maririnig ang katahimikan? katahimikang bumibingi sa nababaog naming tenga!
.........
Nilusong ko ang ilang lalawigan, nilakbay sakay ang imahinasyon...ngayo"y bumabalik ako, nguni kinakatok ng nakaraan, ng aming pook, kumakawil ang kadena ng nakalipas, kumakalansing!
..........
Nakapagtataka ang magdamag, natapakan ko ang talahib, saksi ang buwang malamlam isang gabi habang umuungol ang kuwago sa di kalayuan, baon ang pangarap na doon sa malayong pook mahahanap ang bagong buhay...nababagabag ako! "oo", mahirap iwanan ang himbing na himbing mong pamilya, nahihimbing sapagkat tuwing gabing malamlam ang buwan, humihina ang putukan, aywan ko ba basta! panahon ito ng pagtakas...habang umiiyak at umaatungal ang hangin ay nilakdaw ko ang parang, sinuong ko ang baging, tinalunton ko ang pilapil, tinawid ang saluysoy, inaliw ako ng alitaptap...
Isang gabing marikit!
Isang gabing noon ko lamang narinig sa aming pook...nakabibingi...nakabibinging katahimikan...
.........
Dito'y panibagong alulong ng kalikasan ang aking nararamdaman...at kumawala ang malakas na buntong hininga sa aking dibdib.."hindi ko nahanap ang katahimikan, wala! wala dito sa Maynila ang nakabibingi at masarap na katahimikang humahagod sa pandinig!"

Nakapasok na ako sa gusali, pasakay na ako ng elevator papuntang 35th floor...nakapagpasya ako! isang pasyang malaon ko nang pinag-isipan...bumuntong hininga ako...tama! sabay pindot ng buton...habang pumapasok sa aking tenga ang kumukurot na alingasngas ng papataas nang elevator.

SLASH AND BURN

2007-02-03T01:38:00.000-08:00

SLASH AND BURN
Ni Richard P. Moral, Jr.

Piak pa ang bukid sa may tumana
habang laslas pa ang umagang
bumabalot sa kawalan,
isang dipang liwanag ang sa aki'y tumingin.
sa kanan ng dambuhalang kawaya'y
sumisigid ang kahapon, sa hanging umaanas-as,
sa lawiswis ng mga sapang natutuyot
sa mga dahong nalalagas at nahuhulog sa humihingal na lupa'y
unti-unting kumikislap ang liwanag,
Alam kong nadadama ko ang alikabok
ng kahapon, naaaninag ko ang patay nang Nayon...
sa ugat ng mga punong tadtad ng talim...
Sa mga sabog at wasak nang pakpak ng mga alitaptap
sa mga magagaspang na bato ng kabukiran
nakalatag ang uhaw na mukha ng bukid,
nakabuhaghag ang bangkay na mga tanim...
Putol ang mga punong matatag at malakas
putol sa kadahilanang slash and burn ang pinagmulan!
putol habang wakwak ang nakakalbong burol!!!

Subalit humihinga siyang winawaksi ng panahon,
bumubulong ang burol sa walang malay na mga taon!
dumadaing habang sinusuyod ng panahon.
humihikbi kasama ang mga bituin tuwing hatinggabi,
lumuluha sa mga kaluluwang ligaw!
Pagas! tuyot! walang buhay!
bubunuin isang araw ang pagkabkab ng lupa,
kakalkalin ang pusod nito't huhukayin
hanggang sa madusta ang paligid,
mamahinga ang gulod
at habang lumulubog ang araw,
sumisipol ang burol sa kalangitan
humihingi ng isang pahinga...
Isang mahabang pagkakatulog
sa mainit at maalinsangang "slash and burn".

TALAHIB

2007-01-26T02:48:00.000-08:00

Minsan sa aking buhay mas naaisin ko pang umupo sa gitna ng madawag na nga damong talahib o damong gala kaya...para bagang dinuduyan ang diwa mo patungo sa himpapawid, isinasakay sa ulap, tinitipon ang bawat hangin upang makipaglaro sa mga tutubi, paru-paru, gamu-gamu, mga galang tipaklong...Ninais ko minsan ang muling maupo, manahimik sandali sa umaalingasaw na baho ng lipunan, mamahinga upang sa susunod ay pagbubutihan ang laban, umupo upang pagmunimunihan ang kahapon, sindihan ang paparating na bukas...Gusto kong kausapin ang talahib sa gitna ng parang kung bakit hindi sila nababali sa malakas na indayog ng hangin at laging nakamasid sa ulilang langit...kung bakit nabubuhay silang tahimik, walang ingay, kontento sa maralitang kalagayang kanilang kinabibilangan...Kung bakit tuwing sisipol ang tahimik na batis sila'y kumikending, sumasayaw,umiindak para sundin ang utos ng tampalasang hangin...Gusto ko minsan nguni't para bang pinipigilan ng mga nalalagas na panahon, ng mga natataktak na mga taon...gusto ko nguni't sumisilay ang nakakapoot na katotohan...nakakadismayang katotohanan...Gusto ko nguni't...

MADRE DE CACAO

2007-01-16T23:35:00.000-08:00

MADRE DE CACAO

Kumakaway tuwing bumubulwak ang madugong sinag ng araw,
sumasanib sa pawisang anag-ag ng Mayo,
nalalagas, naagnas sa pagas na lupa ng kabihasnan...
ang mga dahon na umaalon-alon sa gitna ng kalansay na nayon , mga marurupok na sanga, nakaangklang tadyang na animo'y binti ng lagnating bata, ng sakiting matanda...

Ayaw kong pagkumot ng tulyapis na araw ay masilayan ang kanyang pigura...
isang nagmamakaawang pagtangis sa malayong kabihasnan,
isang pagtawag sa di maabot na paraiso...

Ayaw kong tanawin siya sa durungawang humihikbi pagkat para ko na ring inari ang kanyang hapdi!
para ko na ring sinulo ang makamundong hilahil, kung nais niyang magdusa'y ipalunok sa kanya ang dagok! ang unos! ang apoy! ang lamig!...kung nais niya'y bakit
ko aagawin sa kanya ang putong...
kung sa ganyang dahila'y mababayaran niya ang karamutan...kung sa paraang yan lamang
siya maiaahon...

Ang pagkamadre niya'y lamunin ng dagta,
lukubin ng pulot, hilahin ng mga bubuyog, alitaptap, tutubi...hilahin para itigil ang pagpapakaaba! ihinto ang pananahimik...ang pagpapatiwakal...ang pagpapatianod...hilahin siya ng mga surot, butiki, gamu-gamo, ng mga anay...ng ipis...ng mga insektong walang malay para lumaban...lumakas...tumatag...magbitiw ng salita...wasakin ang moog...ang tanikala...

Durugin! pagpirapirasuhin ang kadena...ang araw...ang tigang na lupa... ang sakiting mukha para makawala sa hampas at latigo ng panahon!
wasakin!
durugin!
madre de cacao!

(Ang tulang ito ay sumusubok sa kaantasan ng diwang ipinapahayag ng makata at kung papaano niya hinaharap ang pagsubok na kumikitil sa kanyang katauhan)

PASASALAMAT

2007-01-16T22:17:00.000-08:00

Taos puso po ang ipinapaabot ko sa mga taong tumulong at luminang upang mabuo ko ang kauna-unahang blog na ito.

Kay Jessa Marie santa Cruz sa pagbibigay oras, pagtitiyaga sa mga bulyaw ko...(kanya naman talaga ang Kompyuter na ginamit ko)
Kay Farrah Fabiana na patuloy sa pangugulit at pangangahas sa akin...
kay Ria Joy ogod sa patuloy niyang pag-iingay...
at higit sa lahat kay John ryan Aguirre sa kanyang buong pusong pagbibigay ng instruksiyon at opinyon mabuo lamang ang blog na ito...

Kay Sayren Antog na rin dahil nilayasan niya ako...

Ito na ang simula ng pakikibaka ng salita, pamimidpid sa linang at pangunguha ng mga HARAYA...

maraming salamat po...

-richard moral-

HARAYA

2007-01-16T21:35:00.000-08:00

haraya...

"mga mumunting piraso na isinilid sa walang maliw na mga panginorin, sinala ng bawat karanasang pinagtibay ng panahon...mga pinitpit na diwa, nalalagas na guni-guni, gupi-guping damdamin hanggang sinilaban...hanggang sa dinusta...mga emosyong pinagbaga ng panahon...mga opinyong pinag-alab ng dantaon...pinasiklab ng mga inaagiw na paniniwala...hanggang sa pinadaloy...tinipon...hanggang sa iwinasiwas, kinalat, benindisyunan sa linang, inihele ng makabagong kabihasnan...isinilang, sumibol... unti-unti, dahan-dahan hanggang sa nakabuo ng HARAYA...."

harayang magmamaliw sa bawat siglo,
harayang lulukob sa bago kong mundo....

-RICHARD P. MORAL, JR.-